1e ed., 1e druk Zie voor de digitale (bijgewerkte) versie van deze bron: https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie
Historische encyclopedie van Amersfoort
Historische encyclopedie van Amersfoort# QUERY29614ab90dd3c17d0029123d8f940c9e
Historische encyclopedie van Amersfoort# QUERYc51868bb622e61885ec99b3b4878b967
In oorkonde villa Lisudina (Leusden) en Hemus (Eem) genoemd
Ontginningen te Hoevelaken; in 1333 komt Hoevelaken bij Gelre
Bisschoppelijke Hof (Curtis) voor het eerst genoemd
Oudste oorkonde waarin gesproken van stadszegel (zonder aanhangend zegel); exemplaar van 1333 met zegel
Otto II van Gelre (neef van Bisschop Jan van Nassau van Utrecht) bedreigde de stad
Amersfoort aangevallen door de Hollanders en de Utrechtse Bisschoppen
Bisschop (elect) Jan van Nassau bezet Amersfoort vanuit Deventer
Eerste stadsmuur gereed, 1550 meter; oppervlakte stad 21 hectare
Bunschoten en Eembrugge beloven bij verdrag Amersfoort niet aan te vallen
Oudste oorkonde, met aanhangend zegel, waarin gesproken van stadszegel; exemplaar van 1265, zonder zegel
Elias van Woudenberg verkoopt Hoevelaken aan de Graaf van Gelre
Oudste vermelding landgoederen Den Treek en De Boom in Leusden
Oudste vermelding Breulstraat (Broyel is laaggelegen moerassig land); loopt van Vismarkt tot Varkensmarkt
Albrecht van Beieren, acht dagen beleg voor de stad, waarna ingenomen
Oudste vermelding Onze Lievevrouwestraat, later Krankeledenstraat
Havickerpoort, later Bloemendalse Binnenpoort, voor eerst genoemd
Oudste vermelding naam Teut (Tote, Tuyt of Teutstraat); straat loopt als "puntzak" uit naar Bloemendalsestraat
Onenigheid met Holland over bier-invoerrechten
Kapel voor wereldlijke personen aanwezig op de plaats van het latere Sint Jansklooster (thans Beestenmarkt)
Oudste vermelding van de Latijnse school
Haven Grote en Kleine Koppel i.p.v. Havik; na graven Spui, bouw Koppelpoort en Sint Aegtenklooster
Stichting Onze Lieve Vrouwekapel (ook bekend als Sint Joostenkapel) door de Lieve-Vrouwebroederschap
Oudste vermelding naam Amersfoortse Berg als Bergh
Een charter/akte met op de achterzijde de vermelding van de locatie van een stadhuis
De Haven wordt naar een kade langs de Eem buiten de ommuring verplaatst
Tinnenburg voor het eerst genoemd (thans Muurhuizen nr. 25)
Oudste vermelding Vijver en Twystraat, een verdwenen straat tussen Vijver en Havik (of Achter Oude Raadhuis)
Hertog Reinout van Gelre belegert de stad, Bisschop Frederik III van Blankenheim ontzet de stad
De Amersfoorters, samen met de Utrechters, branden het dorp Ede plat
Zusterklooster van Sint Barbara gesticht aan de Herenstraat
Amersfoort aan de Geldersen overgeleverd door Bisschop Zweder van Kuilenburg
Eerste vermelding (in stadsrekening) van Koppelpoort
Oudst overgeleverde stadsrekening (van de Cameraar)
Oudste vermelding van Goetschalckstraat, later Valkestraat
Baarn helpt met voltooiing bouw van de tweede muur, lengte 70 m; daardoor recht op toegang tot stad bij nood
Geertgen Arents, uit Nijkerk/Duist, gooit Mariabeeldje in de gracht bij de Kamperbuitenpoort
Kapel in de Kamp (later Beestenmarkt) voor seculieren, uitgebouwd tot klooster door de broeders van Sint Jan
Utrechtsestraat van buiten door vijand in brand geschoten en afgebrand
Ambt Torenwachter voor het eerst in stadsrekeningen vermeld
Opvallend veel moorden in de stad; maatregel: "messenmaat"
Inwoners Baarn vinden toevlucht in Amersfoort na kerstbrand in Baarn
Bisschop David van Bourgondië verdreven uit Utrecht, gevangen in gedeelte van Fransicanenklooster, latere Doelen
Belegering door Wittenhorst, generaal van Maximiliaan van Oostenrijk, afgeslagen
Naam 't Sluisje vermeld, als nog niet overkluisde doorgang tussen Weverssingel en Havik (thans Muurhuizen nr. 199)
Rodetorenpoort verkocht aan particulieren
Karel V verstevigt centraal gezag en dwingt Bisschop Hendrik II van Beieren tot alleen geestelijke zaken
De Geldersen leggen het klooster "Vredendael" bij Amersfoort in de as
Broeders moeten het Sint Jansklooster verlaten op verdenking van ketterij
Bestrijding van de Lutherij in Amersfoort
Overstroming in Amersfoort (Allerzielenstorm)
Sint Joriskerk heeft huidige vorm van Hallenkerk gekregen
Mislukte aanslag op de stad door de Hertog van Gelre (Karel van Egmond)
Stadhuisactiviteiten geconcentreerd op de Hof (betreft nieuwbouw van de zetel van de schepenbank, het gerecht)
Landvoogdes Maria van Hongarije bezoekt Amersfoort
Filips (later II) bezoekt, als kroonprins, Amersfoort; Filips volgt in 1555 Karel V op
Stichting huis voor arme weeskinderen aan de Cingel (Singel/het huidige 't Zand)
Eem (uit)gegraven van Koppelpoort tot de Melm; voordien overlading van vracht op/van kleine schepen bij de Melm
Sint Elisabeth Gasthuis / Ziekenhuis gesticht; in 1577 door de stad erkend
Stadsplattegrond gemaakt door Jacob van Deventer (i.o.v. Filips II)
Overstroming in Amersfoort (Allerheiligenvloed)
"Bollenburgh" door de stad aangekocht, wordt Stads lint- en spinhuis, opgeheven in 1642; thans Muurhuizen nr. 19
Openbare uitoefening van de mis door Rooms Katholieken werd verboden
Wateroverlast door breuk in de Grebbedijk
Laatste begraving bij Sint Joriskerk (latere Groenmarkt)
Boterbeurs/Boterwaag/Boterhal/Koopmansbeurs bij Sint Joriskerk gebouwd
Tabaksverwerking en tabakshandel begonnen in Amersfoort
Amersfoort door keizerlijke troepen belegerd en ingenomen door Graaf Montecuccoli; stad weer enkele dagen rooms
Ontstaan 't Zand; deel Singel (Varkenssingel of Sint Aegtensingel, gegraven bij bouw eerste muur), gedempt
Marten Codde begint lakenfabriek in Sint Agathaklooster
Verbod op het bouwen van houten voorgevels aan huizen
Laatste stuk kerkhof van de Sint Joriskerk (huidige Groenmarkt) buiten gebruik gesteld
Rembrandt tekent Westsingel, op weg met zijn vrouw/partner Hendrikje Stoffels naar Bredevoort
Overstroming door breuk in Grebbedijk en hoog zeewater
Vishal geplaatst op brug over de gracht bij kruising met Langestraat
Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto krijgen als joden, het burgerrecht van Amersfoort
Laatste pestlijders worden verpleegd in het Pesthuis
Twee jaar een Pensionaris, Ploos van Amstel, in stadsbestuur
Aanleg Israëlitische/joodse begraafplaats op bastion Bloemendalsepoort
De Klockman aangebracht in de Sint Joriskerk
Afbraak kapel Sint Jansklooster m.u.v. het koor-gedeelte
Laatste houten huis (Kamp nr. 9, met gevelsteen "De Gekroonde El", 1758) wordt afgebroken
Stenen galg op de Galgenberg wordt door houten vervangen
Elleboogkerk, officieel Onze Lieve Vrouwe ten Hemelopneming, ter plaatse van een schuilkerk (statie) gebouwd
Oprichting landelijke Maatschappij tot Nut van het Algemeen (Christelijke grondslag, joden mochten geen lid zijn)
Staatse militairen rukken de stad binnen om te voorkomen dat de burgers te zeer hun privileges zouden verdedigen
Amersfoort tijdelijk zetel Prinsgezinde deel Utrechtse Statenvergadering
Patriottische omwenteling, stadsbestuur heet enige tijd Municipaliteit
Oprichting van de Amersfoortse afdeling van de Maatschappij tot Nut van het Algemeen
Bouw van de houten toren op kerk Onze Lieve Vrouwe ten Hemelopneming (Elleboogkerk); kerk vergroot ca. 1850
Jan Cock Blomhoff (laatste opperhoofd VOC op kunstmatig eilandje Decima, in baai Nagasaki) koopt Birkhoven
Sloop van het deel tussen de torens van de Kamperbinnenpoort
Aanleg, op voormalig Leicester-bastion, van Algemene begraafplaats Achter Davidshof
Bouw kazerne Rijdende Artillerie Beestenmarkt; voor paardenstallen gebruik stenen Slijkpoort
Begraven in de Sint Joriskerk wordt verboden
Utrechtsepoort afgebroken, vervangen door tolhek
Resten van de ontplofte Onze Lieve Vrouwekerk als werkverschaffing afgebroken
Straatnamen gefixeerd door Gemeenteraadsbesluiten en door straatnaamborden
Weekblad "De Arrondissementsbode van Amersfoort" gesticht
Gemeentewet (art. 237): geen belemmering door- en uitvoer goederen door lokale belastingen
Vishal verplaatst naar het Lieve Vrouwekerkhof (met toestemming van Hervormde gemeente)
Gemeente Duist (bestaande uit Duist, De Haar en Zevenhuizen) gaat op in de gemeente Hoogland
Gasfabriek aan de Kamp voor huis- en straatverlichting, tot 1900; destijds geschreven als "Gazfabriek"
Opening gemeentelijke HBS-gebouw (Hogere Burger School) Plantsoen West
"Weekblad voor Amersfoort en omstreken" verschijnt
In dit jaar worden 14 openbare pompen in de stad genoemd
Vestingwet; bebouwing buiten de stad(smuur) voor stedelijk en industrieel gebruik mogelijk
Israëlitische/joodse begraafplaats Soesterweg nr. 126
Vrijmetselaarsloge "Jacob van Campen" opgericht
Omnibus (bespannen met paarden) rijdt van einde van de Kamp naar het NCS-station aan het Smallepad
Oprichting pro-gymnasium Westsingel; in 1882 zesjarig gymnasium, daarvoor Latijnse school, op diverse plaatsen
Oprichting Amersfoortse Vrijwillige Brandweer
Bouw Prins Willem III kazerne der Bereden Wapens / cavalerie (afbraak in 1978)
Gemeentelijke reinigingsdienst opgericht
Sloop van de kapel Mariënhof aan de Zuidsingel
Verlening concessie aan Utrechtse Waterleiding Maatschappij tot aanleg waternet in de stad
Museum Flehite begint in de "Infirmerie" (voorheen militair hospitaal)
Bouw Juliana van Stolberg Infanterie kazerne, deels op grondgebied van Leusden
Amersfoort wordt aangesloten op het landelijke telefoonnet
Laatste stadsbrouwerij "Het Klaverblad" afgebroken
Ontwerp Algemene Begraafplaats Soesterweg nr. 187
Eerste bioscoopvoorstelling in Amersfoort (in "Amicitia" en zaal "De Keizerskroon")
Laatste Hessenkar komt aan in Amersfoort
Eerste Eysink auto in Amersfoort gebouwd
Israëlitische/joodse begraafplaats op bastion Bloemendalsepoort gesloten
Volgelingen van Frederik van Eeden stichten de chocoladefabriek "Walden" aan de Arnhemseweg
Laatste jaar gastelingen (of kostkopers) in Mannenzaal Sint Pieters- en Bloklandsgasthuis
Sint Elisabeth Gast- en Ziekenhuis verhuist van Muurhuizen (thans nrs. 35a en b) naar de Sint Andriesstraat
Watertoren op de Berg gebouwd (Berg is ca. plus 44 m NAP)
Protesten o.a. van vereniging Flehite tegen voorgestelde afbraak Kamperbinnenpoort
Start elektriciteitsdistributie door de gemeente (in 1928 overgenomen door PUEM)
Stichting ter ontwikkeling van "Internationale School voor Wijsbegeerte" opgericht
Overstroming, dijkdoorbraken en NW-storm, lage delen van Amersfoort lopen onder
Grenswijziging met de gemeente Leusden, zuidhelling van de Berg komt aan Amersfoort
Anton Pieck maakt groot aantal schetsen in Amersfoort
Het Lieve Vrouwekerkhof wordt eigendom van gemeente
Belgenmonument gereed; onthulling in 1938
Oprichting nieuw gebouw Rijks HBS aan het Thorbeckeplein
Gymnasium verhuist naar het gebouw van de voormalige Rijks HBS aan Plantsoen West
"Nieuws-en Advertentieblad voor Amersfoort" verschijnt als dagblad "Amersfoortsche Courant"
Beiaardschool opgericht, eerst gevestigd in Plompetoren (Dieventoren, Latijntje), sinds 1978 Grote Spui nrs. 9 en 11
Havik huisnummers 11 en 13, krijgen de namen Brielle en Deshima
Vishal terug op de oorspronkelijke plaats van 1657
Ambachtelijke bierbrouwerij "De Drie Ringen" gestart
Uitgave "Historische encyclopedie van Amersfoort", Dr. J.A. Brongers
De gemeenteraad heeft het bestemmingsplan centraal stadsgebied-Noord (CSG-Noord) vastgesteld
Gemeentelijke gasfabriek aan de Eemstraat/Gaslaan in bedrijf
Muntschat met 3662 gouden en 2015 zilveren munten in de Nieuwstraat gevonden
Ziekenhuis De Lichtenberg geopend aan de Utrechtseweg
Huis Aldegonde, aan de Arnhemseweg, als kinderziekenhuis geopend
Kinderziekenhuis Huis Aldegonde, aan de Arnhemseweg, gesloten
Gebouw van het voormalige kinderziekenhuis Huis Aldegonde, aan de Arnhemseweg, gesloopt
Waag wordt voor het eerst genoemd, mogelijk gevestigd in het eerste stadhuis
Oprichting van het Sint Lucasgilde; opgeheven in 1796
Stadskinderhuis (uit 1717) opgeheven en gefuseerd met het Burgerweeshuis
Tijdens opgravingen werd o.a. midden op de Hof het onderste deel van een waterput ontdekt
Op de Hof is een reconstructie geplaatst van een waterput (stadsbron) op de plaats van de ontdekking in 1991
Bouw van de Markthal ter vervanging van de agrarische markten in de open lucht
Lazarushuis of Melatenhuis wordt gesloten
Lazarushuis of Melatenhuis is gesticht binnen deze periode
Afdeling "Vallei en Eemland" opgericht van de Archeologische Werkgemeenschap Nederland
Uitbreiding van de Onze Lieve Vrouwekapel tot de Onze Lieve Vrouwekerk (een kruiskerk)
Abraham van Bemmel te Amersfoort geboren († 1785 te Amersfoort)
Zeepziederij van Christoph Pleines gesticht aan de Grote Koppel
Stad belegerd door Philips van Bourgondië (de Goede); drie bestormingen, waarna ontzet door Utrecht
Dichter, auteur en patriot Pieter Pypers (Pijpers) in Amersfoort geboren († Amersfoort, 20 juni 1805)
Schilder Jordanus (van) Hoorn in Amersfoort geboren († 1833)
Schilder Stephanus Greeve in Amersfoort geboren († na 1815)
Schilder Jan Apeldoorn in Amersfoort geboren († 1838)
Wilhelmus Franciscus Nicolaus van Rootselaar in Amersfoort geboren
Schilder Piet Mondriaan in Amersfoort geboren († 1/2/1944 te New York)
Schilder Jacobus van de Gumster in Amersfoort geboren (geboortejaar is waarschijnlijk, overlijden onbekend)
Schilder Paulus Bor in Amersfoort geboren († 1669)
Schilder Matthias Stom (of Stomer) is (mogelijk) in Amersfoort geboren († na 1650 op Sicilië)
Schilder Gerrit Laurenszoon van Stellingwerff in Amersfoort geboren († 1659)
Schilder Matthias Withoos in Amersfoort geboren († 1703 te Hoorn)
Schilder Jasper (Gaspar) van Wittel in Amersfoort geboren († 1736 te Rome)
Schilder Nicolaas Pieneman in Amersfoort geboren, zoon van schilder Jan Willem Pieneman († 1860 te Amsterdam)
Steven van der Hag(h)en geboren in Amersfoort († 1624), zeevaarder, 1603 in dienst VOC
Frans Felix richt fabriek van speelkaarten op
Afdeling Amersfoort van het Leger des Heils opgericht (1939-2009 gevestigd in het pand Havik nr. 25)
Belgische vluchtelingen (militairen Eerste Wereldoorlog en burgers) geïnterneerd in Amersfoort
Van Oldenbarnevelt woont van 1556-1564 in "Bollenburgh", Muurhuizen nr. 19ab
Eerste bioscooptheater geopend in `De Arend` Arnhemseweg 12
Stoom Lucifersfabriek "De Eem" in Amersfoort
Oprichting/opening van de Volksuniversiteit in Amersfoort
Sloop van het Hogerhuis (gebouwd in 1645) aan de Flierbeek i.v.m. bouw Prins Willem III kazerne
Eduard Douwes Dekker (Multatuli) spreekt voor de eerste keer in "Amicitia", daarna weer in 1880 en 1881
Geert Grote (†1384; Broeders en Zusters des Gemeenen Levens; Moderne Devotie) preekt in de stad