Tijdbalk Amersfoort - Gebruikersbijdragen [nl]

Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto krijgen als joden, het burgerrecht van Amersfoort

2026-07-28T14:40:32Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=2-12-1661
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 152
}}{{Bronnen
|bron=Verhalen uit joods Amersfoort
|pagina=blz. 11-12
}}{{Bronnen
|bron=Burgerrechtverleningen
}}
}}
Zij waren (een van) de eerste Sefardische (Spaanse/Portugese) joden in de stad.

Sefardisch komt van het Hebreeuwse woord Sefarad=Spanje. Ook joden uit Portugal worden hieronder begrepen (p.m. van 1580-1640 waren Portugal en Spanje verenigd in één koninkrijk). Daarnaast zijn er Asjkenasische of Hoogduitse joden, ook wel Asjkenaziem genaamd, afgeleid van Asjkenaz, wat in het Hebreeuws staat voor Duitsland. Ook joden uit Oost-Europa worden ermee bedoeld. Zie ook onder hyperlink "Joods leven".

Zie voor meer namen van joden die burgerrecht in Amersfoort hebben gekregen en voor genealogische informatie betreffende joden in Amersfoort (geboorte, huwelijk en overlijden), de hyperlink "Joods burger". Pereira en De Tor Alto zijn de eersten, bij wie in de akten van de burgerrechtverlening wordt vermeld, onder "bijzonderheden", dat zij "joode" zijn. Voor de (originele akte d.d. 2 december 1661 van) burgerrechtverlening aan hen, zie hyperlink "Burgerrechtverleningen 1661”.

Mevrouw Nechamah Mayer-Hirsch heeft Abraham Abrahamsz (burgerrecht in 1641) en Isack Abramsz (burgerrecht in 1648), zonder dat zij als zodanig in de akten werden geduid, evenwel als eerste joodse burgers van Amersfoort genoemd (zie hyperlink "Burgerrechtverleningen aan Joden" en onder "Burgerrechtverleningen" van Archief Eemland, door deze namen in te tikken). De namen zijn voor haar eenduidige, joodse (achter)namen; niemand anders dan een jood zou destijds deze (achter)namen, volgens haar, hebben gedragen (mondeling aan Lodewijks, in 2006).
[Zie voor de geschiedenis van de komst van de joden, in de 13e eeuw naar de (zuidelijke) Lage Landen, en i.h.b. naar "Nederland" vanaf einde 16e eeuw, het boek van Ludo Abicht (blzn. 24 e.v. resp. blz. 80 e.v.). Dit boek wordt genoemd onder het menu "Bronnen".]

Pereira hij was drapier (lakenkoopman), van De Tor Alto is geen beroep bekend.
Zij kwamen uit Portugal, De Tor Alto uit Vila Flor en Pereira uit Vila Real.

In het artikel onder de hyperlink "Joods leven in Amersfoort " wordt het gedicht "De nachtegaal van Amersfoort", van Vondel geciteerd. Voor dit gedicht zie hyperlink "Vondel" (in het gedicht, regel 20-24) en bij 1657.

PM
De hyperlink "Burgerrechtverleningen" geeft toegang tot de betreffende (getranscribeerde) akten van verlening burgerrecht in Archief Eemland van Pereira en De Tor Alto.
Vul de naam van een van de personen in onder Zoeken naar, en vink vervolgens Burgerrechtverleningen aan.

Hieronder wordt de betreffende bladzijde (1661) getoond (aanklikken geeft een vergroting en toelichting).

Link(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Joden_in_Nederland Joden in Nederland]
* [[media:Joods_leven_in_Amersfoort_tekst_Nechamah_Mayer-Hirsch.pdf| Joods leven in Amersfoort ]]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/j/joden Joden]
* [http://www.dbnl.org/tekst/vond001dewe08/vond001dewe08_0198.htm Vondel]
* [https://www.archiefeemland.nl/bronnen/archieven?mivast=28&miadt=28&mizig=0&miview=lst&mizk_alle=burgerrechtverleningen Burgerrechtverleningen]
* [https://www.nljewgen.org/burgerrechten-amersfoort/ Burgerrechtverleningen aan Joden]
* [[media:Oudste_vermeldingen_van_joden_in_Amersfoort._Hans_Smit,_Bijlage_Jaarboek_Flehite_2025.pdf| Oudste vermeldingen joden in Amersfoort door Hans Smit in Jaarboek Flehite 2025]]

Burgerrechtverleningen 1661 (''voor vergroting en transcriptie dubbel klikken'').

[[bestand:Burgerrecht1661_groot.jpg|400px|Burgerrechtverleningen 1661 Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto]]

Ons Contact; mededelingenblad voor de Joodse Gemeente Amersfoort, vanaf 1946

2026-07-28T11:54:00Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=onderwerp
}}
{{Gebeurtenis
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}
}}

== Link(s): ==
* [https://www.delpher.nl/nl/tijdschriften/results?query=Ons+contact%3B+mededeelingenblad+voor+de+Joodsche+Gemeente+Amersfoort&facets%5BalternativeFacet%5D%5B%5D=Ons+contact&page=1&maxperpage=10&sortfield=date&coll=dts Ons Contact, vanaf 1946] (Bron: Delpher)

Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto krijgen als joden, het burgerrecht van Amersfoort

2026-07-28T11:36:17Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=2-12-1661
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 152
}}{{Bronnen
|bron=Verhalen uit joods Amersfoort
|pagina=blz. 11-12
}}{{Bronnen
|bron=Burgerrechtverleningen
}}
}}
Zij waren (een van) de eerste Sefardische (Spaanse/Portugese) joden in de stad.

Sefardisch komt van het Hebreeuwse woord Sefarad=Spanje. Ook joden uit Portugal worden hieronder begrepen (p.m. van 1580-1640 waren Portugal en Spanje verenigd in één koninkrijk). Daarnaast zijn er Asjkenasische of Hoogduitse joden, ook wel Asjkenaziem genaamd, afgeleid van Asjkenaz, wat in het Hebreeuws staat voor Duitsland. Ook joden uit Oost-Europa worden ermee bedoeld. Zie ook onder hyperlink "Joods leven".

Zie voor meer namen van joden die burgerrecht in Amersfoort hebben gekregen en voor genealogische informatie betreffende joden in Amersfoort (geboorte, huwelijk en overlijden), de hyperlink "Joods burger". Pereira en De Tor Alto zijn de eersten, bij wie in de akten van de burgerrechtverlening wordt vermeld, onder "bijzonderheden", dat zij "joode" zijn. Voor de (originele akte d.d. 2 december 1661 van) burgerrechtverlening aan hen, zie hyperlink "Burgerrechtverleningen 1661 Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto".

Mevrouw Nechamah Mayer-Hirsch heeft Abraham Abrahamsz (burgerrecht in 1641) en Isack Abramsz (burgerrecht in 1648), zonder dat zij als zodanig in de akten werden geduid, evenwel als eerste joodse burgers van Amersfoort genoemd (zie hyperlink "Burgerrechtverleningen aan Joden" en onder "Burgerrechtverleningen" van Archief Eemland, door deze namen in te tikken). De namen zijn voor haar eenduidige, joodse (achter)namen; niemand anders dan een jood zou destijds deze (achter)namen, volgens haar, hebben gedragen (mondeling aan Lodewijks, in 2006).
[Zie voor de geschiedenis van de komst van de joden, in de 13e eeuw naar de (zuidelijke) Lage Landen, en i.h.b. naar "Nederland" vanaf einde 16e eeuw, het boek van Ludo Abicht (blzn. 24 e.v. resp. blz. 80 e.v.). Dit boek wordt genoemd onder het menu "Bronnen".]

Pereira hij was drapier (lakenkoopman), van De Tor Alto is geen beroep bekend.
Zij kwamen uit Portugal, De Tor Alto uit Vila Flor en Pereira uit Vila Real.

In het artikel onder de hyperlink "Joods leven in Amersfoort " wordt het gedicht "De nachtegaal van Amersfoort", van Vondel geciteerd. Voor dit gedicht zie hyperlink "Vondel" (in het gedicht, regel 20-24) en bij 1657.

PM
De hyperlink "Burgerrechtverleningen" geeft toegang tot de betreffende (getranscribeerde) akten van verlening burgerrecht in Archief Eemland van Pereira en De Tor Alto.
Vul de naam van een van de personen in onder Zoeken naar, en vink vervolgens Burgerrechtverleningen aan.

Hieronder wordt de betreffende bladzijde (1661) getoond (aanklikken geeft een vergroting en toelichting).

Link(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Joden_in_Nederland Joden in Nederland]
* [[media:Joods_leven_in_Amersfoort_tekst_Nechamah_Mayer-Hirsch.pdf| Joods leven in Amersfoort ]]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/j/joden Joden]
* [http://www.dbnl.org/tekst/vond001dewe08/vond001dewe08_0198.htm Vondel]
* [https://www.archiefeemland.nl/bronnen/archieven?mivast=28&miadt=28&mizig=0&miview=lst&mizk_alle=burgerrechtverleningen Burgerrechtverleningen]
* [https://www.nljewgen.org/burgerrechten-amersfoort/ Burgerrechtverleningen aan Joden]
* [[media:Oudste_vermeldingen_van_joden_in_Amersfoort._Hans_Smit,_Bijlage_Jaarboek_Flehite_2025.pdf| Oudste vermeldingen joden in Amersfoort door Hans Smit in Jaarboek Flehite 2025]]

Burgerrechtverleningen 1661 (''voor vergroting en transcriptie dubbel klikken'').

[[bestand:Burgerrecht1661_groot.jpg|400px|Burgerrechtverleningen 1661 Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto]]

Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto krijgen als joden, het burgerrecht van Amersfoort

2026-07-28T11:26:23Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=2-12-1661
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 152
}}{{Bronnen
|bron=Verhalen uit joods Amersfoort
|pagina=blz. 11-12
}}{{Bronnen
|bron=Burgerrechtverleningen
}}
}}
Zij waren (een van) de eerste Sefardische (Spaanse/Portugese) joden in de stad.

Sefardisch komt van het Hebreeuwse woord Sefarad=Spanje. Ook joden uit Portugal worden hieronder begrepen (p.m. van 1580-1640 waren Portugal en Spanje verenigd in één koninkrijk). Daarnaast zijn er Asjkenasische of Hoogduitse joden, ook wel Asjkenaziem genaamd, afgeleid van Asjkenaz, wat in het Hebreeuws staat voor Duitsland. Ook joden uit Oost-Europa worden ermee bedoeld. Zie ook onder hyperlink "Joods leven".

Zie voor meer namen van joden die burgerrecht in Amersfoort hebben gekregen en voor genealogische informatie betreffende joden in Amersfoort (geboorte, huwelijk en overlijden), de hyperlink "Joods burger". Pereira en De Tor Alto zijn de eersten, bij wie in de akten van de burgerrechtverlening wordt vermeld, onder "bijzonderheden", dat zij "joode" zijn. Voor de (originele akte van) burgerrechtverlening aan hen, zie hyperlink "Burgerrechtverleningen 1661 Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto".

Mevrouw Nechamah Mayer-Hirsch heeft Abraham Abrahamsz (burgerrecht in 1641) en Isack Abramsz (burgerrecht in 1648), zonder dat zij als zodanig in de akten werden geduid, evenwel als eerste joodse burgers van Amersfoort genoemd (zie hyperlink "Burgerrechtverleningen aan Joden" en onder "Burgerrechtverleningen" van Archief Eemland, door deze namen in te tikken). De namen zijn voor haar eenduidige, joodse (achter)namen; niemand anders dan een jood zou destijds deze (achter)namen, volgens haar, hebben gedragen (mondeling aan Lodewijks, in 2006).
[Zie voor de geschiedenis van de komst van de joden, in de 13e eeuw naar de (zuidelijke) Lage Landen, en i.h.b. naar "Nederland" vanaf einde 16e eeuw, het boek van Ludo Abicht (blzn. 24 e.v. resp. blz. 80 e.v.). Dit boek wordt genoemd onder het menu "Bronnen".]

Pereira hij was drapier (lakenkoopman), van De Tor Alto is geen beroep bekend.
Zij kwamen uit Portugal, De Tor Alto uit Vila Flor en Pereira uit Vila Real.

In het artikel onder de hyperlink "Joods leven in Amersfoort " wordt het gedicht "De nachtegaal van Amersfoort", van Vondel geciteerd. Voor dit gedicht zie hyperlink "Vondel" (in het gedicht, regel 20-24) en bij 1657.

PM
De hyperlink "Burgerrechtverleningen" geeft toegang tot de betreffende (getranscribeerde) akten van verlening burgerrecht in Archief Eemland van Pereira en De Tor Alto.
Vul de naam van een van de personen in onder Zoeken naar, en vink vervolgens Burgerrechtverleningen aan.

Hieronder wordt de betreffende bladzijde (1661) getoond (aanklikken geeft een vergroting en toelichting).

Link(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Joden_in_Nederland Joden in Nederland]
* [[media:Joods_leven_in_Amersfoort_tekst_Nechamah_Mayer-Hirsch.pdf| Joods leven in Amersfoort ]]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/j/joden Joden]
* [http://www.dbnl.org/tekst/vond001dewe08/vond001dewe08_0198.htm Vondel]
* [https://www.archiefeemland.nl/bronnen/archieven?mivast=28&miadt=28&mizig=0&miview=lst&mizk_alle=burgerrechtverleningen Burgerrechtverleningen]
* [https://www.nljewgen.org/burgerrechten-amersfoort/ Burgerrechtverleningen aan Joden]
* [[media:Oudste_vermeldingen_van_joden_in_Amersfoort._Hans_Smit,_Bijlage_Jaarboek_Flehite_2025.pdf| Oudste vermeldingen joden in Amersfoort door Hans Smit in Jaarboek Flehite 2025]]

Burgerrechtverleningen 1661 (''voor vergroting en transcriptie dubbel klikken'').

[[bestand:Burgerrecht1661_groot.jpg|400px|Burgerrechtverleningen 1661 Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto]]

Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto krijgen als joden, het burgerrecht van Amersfoort

2026-07-28T11:24:56Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=2-12-1661
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 152
}}{{Bronnen
|bron=Verhalen uit joods Amersfoort
|pagina=blz. 11-12
}}{{Bronnen
|bron=Burgerrechtverleningen
}}
}}
Zij waren (een van) de eerste Sefardische (Spaanse/Portugese) joden in de stad.

Sefardisch komt van het Hebreeuwse woord Sefarad=Spanje. Ook joden uit Portugal worden hieronder begrepen (p.m. van 1580-1640 waren Portugal en Spanje verenigd in één koninkrijk). Daarnaast zijn er Asjkenasische of Hoogduitse joden, ook wel Asjkenaziem genaamd, afgeleid van Asjkenaz, wat in het Hebreeuws staat voor Duitsland. Ook joden uit Oost-Europa worden ermee bedoeld. Zie ook onder hyperlink "Joods leven".

Zie voor meer namen van joden die burgerrecht in Amersfoort hebben gekregen en voor genealogische informatie betreffende joden in Amersfoort (geboorte, huwelijk en overlijden), de hyperlink "Joods burger". Pereira en De Tor Alto zijn de eersten, bij wie in de akten van de burgerrechtverlening wordt vermeld, onder "bijzonderheden", dat zij "joode" zijn. Voor de (originele akte van) burgerrechtverlening aan hen, zie hyperlink "Burgerrechtverleningen 1661 Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto".

Mevrouw Nechamah Mayer-Hirsch heeft Abraham Abrahamsz (burgerrecht in 1641) en Isack Abramsz (burgerrecht in 1648), zonder dat zij als zodanig in de akten werden geduid, evenwel als eerste joodse burgers van Amersfoort genoemd (zie hyperlink "Burgerrechtverleningen aan Joden" en onder "Burgerrechtverleningen" van Archief Eemland, door deze namen in te tikken). De namen zijn voor haar eenduidige, joodse (achter)namen; niemand anders dan een jood zou destijds deze (achter)namen, volgens haar, hebben gedragen (mondeling aan Lodewijks, in 2006).
[Zie voor de geschiedenis van de komst van de joden, in de 13e eeuw naar de (zuidelijke) Lage Landen, en i.h.b. naar "Nederland" vanaf einde 16e eeuw, het boek van Ludo Abicht (blzn. 24 e.v. resp. blz. 80 e.v.). Dit boek wordt genoemd onder het menu "Bronnen".]

Pereira hij was drapier (lakenkoopman), van De Tor Alto is geen beroep bekend.
Zij kwamen uit Portugal, De Tor Alto uit Vila Flor en Pereira uit Vila Real.

In het artikel onder de hyperlink "Joods leven in Amersfoort " wordt het gedicht "De nachtegaal van Amersfoort", van Vondel geciteerd. Voor dit gedicht zie hyperlink "Vondel" (in het gedicht, regel 20-24) en bij 1657.

PM
De hyperlink "Burgerrechtverleningen" geeft toegang tot de betreffende (getranscribeerde) akten van verlening burgerrecht in Archief Eemland van Pereira en De Tor Alto.
Vul de naam van een van de personen in onder Zoeken naar, en vink vervolgens Burgerrechtverleningen aan.

Hieronder wordt de betreffende bladzijde (1661) getoond (aanklikken geeft een vergroting en toelichting).

Link(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Joden_in_Nederland Joden in Nederland]
* [[media:Joods_leven_in_Amersfoort_tekst_Nechamah_Mayer-Hirsch.pdf| Joods leven in Amersfoort ]]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/j/joden Joden]
* [http://www.dbnl.org/tekst/vond001dewe08/vond001dewe08_0198.htm Vondel]
* [https://www.archiefeemland.nl/bronnen/archieven?mivast=28&miadt=28&mizig=0&miview=lst&mizk_alle=burgerrechtverleningen Burgerrechtverleningen]
* [https://www.nljewgen.org/burgerrechten-amersfoort/ Burgerrechtverleningen aan Joden]

Burgerrechtverleningen 1661 (''voor vergroting en transcriptie dubbel klikken'').

[[bestand:Burgerrecht1661_groot.jpg|400px|Burgerrechtverleningen 1661 Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto]]

* [[media:Oudste_vermeldingen_van_joden_in_Amersfoort._Hans_Smit,_Bijlage_Jaarboek_Flehite_2025.pdf| Oudste vermeldingen joden in Amersfoort door Hans Smit in Jaarboek Flehite 2025]]

Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto krijgen als joden, het burgerrecht van Amersfoort

2026-07-28T11:19:29Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=2-12-1661
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 152
}}{{Bronnen
|bron=Verhalen uit joods Amersfoort
|pagina=blz. 11-12
}}{{Bronnen
|bron=Burgerrechtverleningen
}}
}}
Zij waren (een van) de eerste Sefardische (Spaanse/Portugese) joden in de stad.

Sefardisch komt van het Hebreeuwse woord Sefarad=Spanje. Ook joden uit Portugal worden hieronder begrepen (p.m. van 1580-1640 waren Portugal en Spanje verenigd in één koninkrijk). Daarnaast zijn er Asjkenasische of Hoogduitse joden, ook wel Asjkenaziem genaamd, afgeleid van Asjkenaz, wat in het Hebreeuws staat voor Duitsland. Ook joden uit Oost-Europa worden ermee bedoeld. Zie ook onder hyperlink "Joods leven".

Zie voor meer namen van joden die burgerrecht in Amersfoort hebben gekregen en voor genealogische informatie betreffende joden in Amersfoort (geboorte, huwelijk en overlijden), de hyperlink "Joods burger". Pereira en De Tor Alto zijn de eersten, bij wie in de akten van de burgerrechtverlening wordt vermeld, onder "bijzonderheden", dat zij "joode" zijn. Voor de (originele akte van) burgerrechtverlening aan hen, zie hyperlink "Burgerrechtverleningen 1661 Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto".

Mevrouw Nechamah Mayer-Hirsch heeft Abraham Abrahamsz (burgerrecht in 1641) en Isack Abramsz (burgerrecht in 1648), zonder dat zij als zodanig in de akten werden geduid, evenwel als eerste joodse burgers van Amersfoort genoemd (zie hyperlink "Burgerrechtverleningen aan Joden" en onder "Burgerrechtverleningen" van Archief Eemland, door deze namen in te tikken). De namen zijn voor haar eenduidige, joodse (achter)namen; niemand anders dan een jood zou destijds deze (achter)namen, volgens haar, hebben gedragen (mondeling aan Lodewijks, in 2006).
[Zie voor de geschiedenis van de komst van de joden, in de 13e eeuw naar de (zuidelijke) Lage Landen, en i.h.b. naar "Nederland" vanaf einde 16e eeuw, het boek van Ludo Abicht (blzn. 24 e.v. resp. blz. 80 e.v.). Dit boek wordt genoemd onder het menu "Bronnen".]

Pereira hij was drapier (lakenkoopman), van De Tor Alto is geen beroep bekend.
Zij kwamen uit Portugal, De Tor Alto uit Vila Flor en Pereira uit Vila Real.

In het artikel onder de hyperlink "Joods leven in Amersfoort " wordt het gedicht "De nachtegaal van Amersfoort", van Vondel geciteerd. Voor dit gedicht zie hyperlink "Vondel" (in het gedicht, regel 20-24) en bij 1657.

PM
De hyperlink "Burgerrechtverleningen" geeft toegang tot de betreffende (getranscribeerde) akten van verlening burgerrecht in Archief Eemland van Pereira en De Tor Alto.
Vul de naam van een van de personen in onder Zoeken naar, en vink vervolgens Burgerrechtverleningen aan.

Hieronder wordt de betreffende bladzijde (1661) getoond (aanklikken geeft een vergroting en toelichting).

Link(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Joden_in_Nederland Joden in Nederland]
* [[media:Joods_leven_in_Amersfoort_tekst_Nechamah_Mayer-Hirsch.pdf| Joods leven in Amersfoort ]]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/j/joden Joden]
* [http://www.dbnl.org/tekst/vond001dewe08/vond001dewe08_0198.htm Vondel]
* [https://www.archiefeemland.nl/bronnen/archieven?mivast=28&miadt=28&mizig=0&miview=lst&mizk_alle=burgerrechtverleningen Burgerrechtverleningen]
* [https://www.nljewgen.org/burgerrechten-amersfoort/ Burgerrechtverleningen aan Joden]

Burgerrechtverleningen 1661 (''voor vergroting en transcriptie dubbel klikken'').

[[bestand:Burgerrecht1661_groot.jpg|400px|Burgerrechtverleningen 1661 Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto]]

[[bestand:Oudste_vermeldingen_van_joden_in_Amersfoort._Hans_Smit,_Bijlage_Jaarboek_Flehite_2025.pdf|400px|Oudste vermeldingen joden in Amersfoort door Hans Smit in Jaarboek DFlehite 2025]]

Bestand:Oudste vermeldingen van joden in Amersfoort. Hans Smit, Bijlage Jaarboek Flehite 2025.pdf

2026-07-28T11:15:33Z

Jan Lodewijks:

Gregoriaanse tijdrekening wordt ingevoerd; voor die tijd gold (in "Europa") de Juliaanse tijdrekening

2026-07-27T12:12:57Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1582
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}{{Rubrieken
|rubriek=Kerk en overheid
}}{{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}{{Rubrieken
|rubriek=Cultuur
}}
|bronnen=
}}
De invoering van de Gregoriaanse tijdrekening vond in de Lage Landen niet overal gelijktijdig plaats. In Holland wel in 1582, maar in Utrecht en de noordoostelijke gewesten pas in december 1700. Vandaar dat in de 17e eeuw sprake was van oude en nieuwe stijl. In brieven uit die tijd is het tijdverschil nog vaak terug te vinden.
Zie onder hyperlink "Invoering (1)".
Zie ook bij het jaar 1908.

Tijdaanwijzing d.m.v. wijzer en wijzerplaat, was vanaf het midden van de 15e eeuw in gebruik geraakt.
Daarvoor alleen via klokgelui; zie OLV-toren 1882.

Zie doorverbinding naar "Grotefend" (onder de link Heiligenkalender) voor het hulpmiddel van Dr. H. Grotefend om geschiedkundige dateringen om te rekenen naar hedendaagse Gregoriaanse kalenderdatums.

Zie voor de joodse en de islamitische jaartelling, onder de hyperlink "Kalenders”.

Onder de hyperlink "Kalenderberekeningen" kan o.a. de weekdag van een maand in een bepaald jaar worden gevonden.

Link(s):
* [https://www.meteo-maarssen.nl/kal_inleiding.html Invoering (1)]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Categorie:Kalender Kalenders]
* [http://geneaknowhow.net/faq/onderzoek/tijdrekening.htm Invoering (2)]
* [http://www.salesianer.de/util/kalender.html Kalenderberekeningen]
* [http://www.phys.uu.nl/~vgent/wettijd/wettijd.htm Tijdregeling]
* [https://www.medievalist.net/calendar/home.htm Heiligenkalender]
* [http://www.heiligen.net/index.htm Heiligennet]
* [http://www.heiligen-3s.nl/ Heiligen]

33 Amersfoortse joden hebben nazikampen overleefd

2026-07-26T15:31:16Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|indicatie=na
|van=1945
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}{{Rubrieken
|rubriek=Militair/belegering/oorlog
}}{{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Vermoedelijk op transport (De Joodsche Raadcartotheek als informatiesysteem)
}}{{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=blz. 92-117, JB 2023; auteur Jan H. Lodewijks. In Jaarboek 2024 (p. 157) zijn enkele correcties op het artikel opgenomen. Zie ook hieronder de correctie uit 2025 betreffende het aantal kampoverlevenden
}}{{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=blz. 84-111, JB 2019; auteur Jan H. Lodewijks
}}
}}
In Amersfoort waren 769 joodse inwoners door de gemeente geregistreerd op basis van de Duitse Verordening 6/41. De Joden werden daarbij (vanaf februari 1941 tot en met december 1944) geregistreerd met een letter- en nummerduiding:

J, zij die drie of meer Joodse grootouders hadden, de voljoden,

GI, met twee Joodse grootouders, de halfjoden en

GII, met één Joodse grootouder, de kwartjoden.

In die gemeentelijke registratie zijn handmatig (ambtelijk tijdens de oorlog) 25 wijzigingen en doorhalingen aangebracht. Zie voor de reden en de consequenties van deze mutaties, betreffende het aantal Joden en het aantal per categorie-aanduiding, het artikel in Jaarboek 2023.

Zie voor gedetailleerde kwantitatieve gegevens over en onderzoek naar alle Joden in Amersfoort (categorieën J, GI en GII) in de periode 1941-1945, de artikelen in de Jaarboeken 2019 en 2023. Het Jaarboek-artikel uit 2023 is een vervolg/bijstelling van de bijlage uit het Jaarboek-artikel uit 2019.

In het Jaarboek-artikel van 2023 worden de namen, het kamp van bevrijding etc. van 34 overlevenden genoemd (tabel 7).
'''Correctie''' in 2025 van dit aantal kampoverlevenden door de auteur. De genoemde Abraham Zwaaf (1914) heeft de oorlog overleefd, maar is geen overlevende van Auschwitz. Hier is sprake van een verwisseling met Auschwitz-overlevende en naamgenoot, geboren in Amsterdam in 1915. Het aantal kampoverlevenden, genoemd op p. 105 is derhalve 33. De gemiddelde leeftijd genoemd in voetnoot 38 blijft 33,5 jaar. De tekst achter Barend Zwaaf (1888) in tabel 7, onder `bijzonderheden`, komt te vervallen. Verdere wijzigingen t.g.v. deze correctie: op p. 114 7e regel van onderen 29 voljoden moet zijn 28 en op p. 115 1e kolom, 15e regel van boven, 30 voljoden moet zijn 29.
'''Correctie''' in 2026 door de auteur: Sonja Witstein is bevrijd uit kamp Liebau, i.p.v. Auschwitz.

Onder de overlevenden bevond zich het jonge gezin Aptroot uit de Van Campenstraat 27; vader Isidoor Simon (1910), moeder Lucie (1912) en de kinderen Ruth (1936), Jozef Benno (1938) en Alida (1941).
Het gezin was sinds 11 maart 1943 in Westerbork (barak B63) en is op 11 januari 1944 van Westerbork naar Bergen Belsen getransporteerd; samen met ruim duizend lotgenoten in het eerste transport naar dat nazikamp. Zij zijn door de Amerikanen op 13 april 1945 bij Farsleben uit een zgn. `dodentrein` bevrijd.

'''Bevrijd !'''
zie de link naar de persoonskaart van vader Isidoor Simon Aptroot van de Joodse Raad en de naoorlogse aantekeningen van het Rode Kruis (bron: Archiv Arolsen). Van de andere gezinsleden zijn identieke kaarten aanwezig in Archiv Arolsen.

Auschwitz-overlevende Jo(zeph) Koopman heeft zijn herinneringen van zijn verblijf in Westerbork en Auschwitz en zijn terugreis naar Nederland op papier gezet. Hij schreef deze (zelf spreekt hij van een `opstel`) kort na terugkeer in Amersfoort, onder de titel `Wandelende Joden`.

Jo Koopman was op 3 september 1944 vertrokken met het laatste treintransport van Westerbork naar Auschwitz. In dezelfde trein zaten de Joodse Amersfoorters Jacques Louis Michel Nijburg, Barend Zwaaf en Sonja Witstein; de eerste drie hebben Auschwitz ook overleefd, Sonja Witstein overleefde kamp Liebau.
Die trein vervoerde ook Otto Frank, zijn vrouw Judith en dochters Anne en Margot.

Na de bevrijding van Auschwitz door het Russische leger op 27 januari 1945, begon Koopman`s terugreis. Deze duurde vier maanden en voerde door Polen en Rusland naar Odessa en daarna met het passagiersschip `Monowai`, naar Marseille, vervolgens per trein naar Tilburg. Hij werd daar geïnterneerd in een repatriëringskamp op het terrein van de schoenfabriek Van Arendonk. Vandaar reisde hij enkele dagen later via een omweg, vanwege kapotte bruggen over de grote rivieren, met een vrachtauto over Nijmegen en Arnhem naar Amersfoort. Hij stapte voor de ingang van Kamp Amersfoort uit, enkele minuten lopen van zijn woonadres. Hij kwam terug bij zijn gezin op 2 juni 1945.

Jo Koopman spreekt in zijn `opstel` over bijna 1000 Nederlandse passagiers. Elders wordt gesproken van 800 Nederlanders. Het waren Joodse ex-gevangenen, voormalige Nederlandse krijgsgevangenen, ex-dwangarbeiders en een aantal collaborateurs. Op een overgeleverde passagierslijst (met daarop Jo Koopman, Barend Zwaaf en ook Otto Frank; zie link Passagierslijst) staan 232 Joodse Nederlanders (op enkelen na allen afkomstig uit Auschwitz; 172 mannen, vijf jongens, 51 vrouwen en vier meisjes).

In november 2025 is het boekje `De thuiskomst van Jo Koopman. Het bijzondere verhaal van een vergeten Amersfoortse wethouder` verschenen.
Daarin staat zijn verhaal `Wandelende Joden` en een beperkte levensbeschrijving, met de nadruk op zijn betekenis als wethouder voor Amersfoort.
Jo Koopman werd op 27 november 1945 namens de SDAP lid van de nood-gemeenteraad van Amersfoort en was van 9 juli 1945 tot 17 juli 1953 PvdA-wethouder van Amersfoort. Hij was van 1956 tot 1963 lid van de Tweede Kamer voor de PvdA; samen met Fedde Schurer en Huub Franssen behoorde hij
in de fractie tot de zogenaamde atoompacifisten.

Het boekje, dat o.a. is gesubsidieerd door het Mediafonds van de Provincie Utrecht, is te downloaden via de link Mediafonds Provincie Utrecht.

== Links ==

* [[media:8_Isidoor_Simon_Aptroot_Rode_Kruiskaart_voorzijde.jpg| Bevrijd ! Isidoor Simon Aptroot ]]
* [[media:Passagierslijst_teruggekeerde_Joden_met_schip_Monowai_Odessa_Marseille_21_mei_1945.jpg| Passagierslijst ]]
* [https://mediafondsprovincieutrecht.nl/producties/de-thuiskomst-van-jo-koopman/ Mediafonds Provincie Utrecht]

Groei (prognose) naar 180.000 inwoners in 2040; de meeste werkgelegenheid is in de dienstverlening (zakelijke en maatschappelijke)

2026-07-18T12:48:50Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=eeuw
}}
{{Gebeurtenis
|van=2000
|rubrieken=
|bronnen=
}}
Voor inzage in de verkiezingsuitslagen van de verkiezingen voor de 2e Kamer vanaf 1918, kies de betreffende hyperlink en vervolg:
* in de site van het CBS kies aan rechter zijde StatLine aanklikken
* selecteren via themaboom:
* historische reeksen
* mens en maatschappij
* historie 2e Kamerverkiezingen
* in rechter groene deel: per onderwerp of periode
* b.v. jaar aanklikken en op knop "gegevens tonen" drukken.

Gebruik wijst zich verder vanzelf.

Voor feiten en cijfers omtrent de ontwikkeling van Amersfoort, zie bij de hyperlinks "Gemeente Amersfoort" en "Amersfoort in cijfers".

Link(s):
* [https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37556/table?ts=1577270508328 Bevolking (CBS)]
* [http://www.nlverkiezingen.com/TKbron.html Bronnenlijst uitslagen 2e Kamerverkiezingen na 1918]
* [http://www.cbs.nl/nl-NL/default.htm Verkiezingen 2e Kamer, vanaf 1918 (CBS)]
* [http://www.amersfoort.nl/ Gemeente Amersfoort]
* [https://tijdbalk-amersfoort.nl/index.php/Amersfoort_in_cijfers Amersfoort in cijfers]

Groei (prognose) naar 165.000 inwoners in 2026; de meeste werkgelegenheid is in de dienstverlening (zakelijke en maatschappelijke)

2026-07-17T07:21:17Z

Jan Lodewijks: Jan Lodewijks heeft pagina Groei (prognose) naar 165.000 inwoners in 2026; de meeste werkgelegenheid is in de dienstverlening (zakelijke en maatschappelijke) hernoemd tot Groei (prognose) naar 180.000 inwoners in 2040; de meeste werkgelegenheid is in de dienstverlening (zakelijke en maatschappelijke)

#DOORVERWIJZING [[Groei (prognose) naar 180.000 inwoners in 2040; de meeste werkgelegenheid is in de dienstverlening (zakelijke en maatschappelijke)]]

Groei (prognose) naar 180.000 inwoners in 2040; de meeste werkgelegenheid is in de dienstverlening (zakelijke en maatschappelijke)

2026-07-17T07:21:12Z

{{Kenmerk
|kenmerk=eeuw
}}
{{Gebeurtenis
|van=2000
|rubrieken=
|bronnen=
}}
Voor inzage in de verkiezingsuitslagen van de verkiezingen voor de 2e Kamer vanaf 1918, kies de betreffende hyperlink en vervolg:
* in de site van het CBS kies aan rechter zijde StatLine aanklikken
* selecteren via themaboom:
* historische reeksen
* mens en maatschappij
* historie 2e Kamerverkiezingen
* in rechter groene deel: per onderwerp of periode
* b.v. jaar aanklikken en op knop "gegevens tonen" drukken.

Gebruik wijst zich verder vanzelf.

Voor feiten en cijfers omtrent de ontwikkeling van Amersfoort, zie bij de hyperlink "Gemeente Amersfoort".

Link(s):
* [https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37556/table?ts=1577270508328 Bevolking (CBS)]
* [http://www.nlverkiezingen.com/TKbron.html Bronnenlijst uitslagen 2e Kamerverkiezingen na 1918]
* [http://www.cbs.nl/nl-NL/default.htm Verkiezingen 2e Kamer, vanaf 1918 (CBS)]
* [http://www.amersfoort.nl/ Gemeente Amersfoort]

Museum Flehite verder onder de naam Museum Amersfoort

2026-07-15T13:54:19Z

Jan Lodewijks: Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Kenmerk |kenmerk=geen }} {{Gebeurtenis |van=17-7-2026 |rubrieken={{Rubrieken |rubriek=Flehite }}{{Rubrieken |rubriek=Cultuur }} }}'

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=17-7-2026
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Flehite
}}{{Rubrieken
|rubriek=Cultuur
}}
}}

Borstbeeld Johan van Oldenbarnevelt, samen met teruggevonden voetstuk, verplaatst naar het Thorbeckeplein

2026-07-12T12:40:46Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1993
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Cultuur
}}{{Rubrieken
|rubriek=Van Oldenbarnevelt
}}
}}
Geplaatst voor het Johan van Oldenbarnevelt Gymnasium.

Het voetstuk is teruggevonden door beeldhouwer Gerard Overeem; bron: drs. BGJ Elias in De Stad Amersfoort, woensdag 5 maart 2008, jrg. 32, nr. 9, blz 11.

Zie voor foto's onder zoekterm Oldenbarnevelt bij hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/o/oldenbarnevelt Oldenbarnevelt (2)]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_van_Oldenbarnevelt Oldenbarnevelt (1)]
* [https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/3.01.14 Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt]
* [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/oldenbarnevelt/#page=0&accessor=toc1&view=homePane persoonlijke en staatscorrespondentie Johan van Oldenbarnevelt]

Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt

2026-07-08T13:09:47Z

Jan Lodewijks: Jan Lodewijks heeft pagina Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt hernoemd tot Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt en persoonlijke/staatscorrespondentie

#DOORVERWIJZING [[Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt en persoonlijke/staatscorrespondentie]]

Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt en persoonlijke/staatscorrespondentie

2026-07-08T13:09:47Z

Jan Lodewijks: Jan Lodewijks heeft pagina Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt hernoemd tot Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt en persoonlijke/staatscorrespondentie

{{Kenmerk
|kenmerk=onderwerp
}}
{{Gebeurtenis
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Van Oldenbarnevelt
}}
|bronnen=
}}
== Link(s): ==
* [https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/3.01.14 Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt]
* [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/oldenbarnevelt/#page=0&accessor=toc1&view=homePane persoonlijke en staatscorrespondentie Johan van Oldenbarnevelt]

Links

2026-07-08T12:51:08Z

Jan Lodewijks:

{{#set:Logo=Bestand:Global-communications-icon.jpg}}[[Has image target::{{PAGENAME}}|]][[Has description::Links| ]]{{#set:sorteer=50}}{{#set:menuregel=links}}
__TOC__
== Links historie Amersfoort ==
{| class="wikitable sortable"
!width="340"|link
!toelichting
|-
|[http://www.amersfoort.nl/ Amersfoort]
|website van de gemeente Amersfoort; i.h.b. historische cijfers en informatie
|-
|[http://www.hetutrechtsarchief.nl/ Het Utrechts Archief]
|archieven en beeldbank (incl. Amersfoort)
|-
|align="right" |[https://hetutrechtsarchief.nl/onderzoek/resultaten/bibliotheek-mais?mivast=39&miadt=39&mizig=307&miview=tbl&milang=nl&micols=1&mip1=kroniek%20nieuwsbrief/ Inhoudsopgave KRONIEK sinds 1999]
|Soms een korte toelichting bij een artikel. Zie bij oprichtingsjaar 1999
|-
|align="right" |[https://hetutrechtsarchief.nl/onderzoek/resultaten/bibliotheek-mais?mivast=39&miadt=39&mizig=307&miview=tbl&milang=nl&micols=1&mip1=jaarboek%20flehite/ Inhoudsopgave Jaarboek Flehite sinds 2000]
|Soms een korte toelichting bij een artikel. Zie bij oprichtingsjaar 2000
|-
|[http://www.archiefeemland.nl/ Archief Eemland]
|m.n. archievenoverzicht, kaartencollectie, beeldmateriaal, bibliotheek, bouwtekeningen (tot 1978) en kranten
|-
|align="right" |[https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/ Historische encyclopedie van Amersfoort]
|doorzoekbaar op "Amersfoortse" onderwerpen en jaartallenlijst (tot 1924)
|-
|align="right" |[http://www.archiefeemland.nl/collectie/bibliotheek/ Bibliotheek]
|doorzoekbaar o.a. op auteur, titel en vrije tekst
|-
|align="right" |[http://www.archiefeemland.nl/collectie/voorouders/ Genealogische bronnen]
|Doop-, Trouw- en Begraafregisters (vóór 1811), registers Burgerlijke Stand (ná 1811) en overige bronnen
|-
|align="right" |[http://archiefeemland.courant.nu/ Digitaal krantenarchief]
|digitaal doorzoekbare Amersfoortse en regionale kranten
|-
|[http://www.historisch-amersfoort.nl/ Oudheidkundige Vereniging Flehite (OVF)]
|lezingen, excursies en publicaties, zie m.n. de inhoudsopgaven en Pdf`s van het Tijdschrift Flehite, (De) KRONIEK en de Jaarboeken Flehite
|-
|[http://www.museumflehite.nl/ Museum Flehite Amersfoort]
|het museum geeft een beeld van de geschiedenis van Amersfoort en omgeving, van prehistorie tot heden
|-
|[http://www.armendepoth.nl/ Hofje De Armen de Poth]
|de website van een wonderschoon hofje in het centrum van Amersfoort, incl. historische informatie
|-
|[http://www.historischekringhoogland.nl/ Historische Kring Hoogland]
|informatie en archief van de Historische Kring Hoogland en een forum voor leden
|-
|[http://www.bunscote.nl/ Historische Vereniging Bunschoten]
|website historische vereniging
|-
|[http://www.hvsoest.nl/ Historische Vereniging Soest/Soesterberg]
|website historische vereniging
|-
|[http://geslooptinamersfoort.wordpress.com/ Gesloopt en verdwenen in Amersfoort]
|website met foto's van verdwenen panden en tekeningen van (vroegere) poorten en muren
|-
|[http://www.regiocanons.nl/utrecht/eemland Canon van Eemland]
|29 vensters op de geschiedenis van Eemland
|-
|[http://books.google.nl/books?pg=PA449&dq=Beschrijving+van+de+stad+Amersfoort,+Volume+1&id=kkhbAAAAQAAJ#v=onepage&q=&f=false Beschryving der stad Amersfoort]
|het boek "Beschryving der stad Amersfoort" (1760; 2 delen) van Abraham van Bemmel is toegankelijk (en doorzoekbaar) via Google Books door de volgende links: [http://books.google.nl/books?id=oEhbAAAAQAAJ&pg=PA416&dq=Beschrijving+van+de+stad+Amersfoort,+Volume+2&hl=nl&ei=XA1dTpDdMNGbOtur-dMC&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC8Q6AEwAA deel 1] en [http://books.google.nl/books?id=kkhbAAAAQAAJ&pg=PA508&dq=Beschrijving+van+de+stad+Amersfoort,+Volume+1&hl=nl&ei=Ng1dToiDA4OaOtj0jfAC&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC8Q6AEwAA deel 2]
|-
|[http://www.amersfoortopdekaart.nl/ Amersfoort op de kaart]
|met behulp van Google Maps wordt historische informatie op een eigentijdse manier toegankelijk gemaakt
|-
|[http://www.historieleusden.nl/ Historische Kring Leusden]
|website historische vereniging
|-
|[http://amersfortia.wordpress.com/ Amersfortia]
|de stadsmuren en poorten van Amersfoort
|-
|[http://www.utrechtaltijd.nl Collectie Utrecht]
|De website laat cultureel erfgoed - voorwerpen, monumenten en (cultuur)landschappen - hun verhaal vertellen. Het zijn getuigen van de geschiedenis van de provincie Utrecht, afkomstig uit Utrechtse musea, archieven, historische verenigingen en archeologische instellingen
|-
|[http://www.archive.org/search.php?query=creator%3A%22W.+F.+N.+Rootselaar%22 Amersfoort 777-1580]
|het boek "Amersfoort 777-1580" (1878; twee delen) van Van Rootselaar is toegankelijk (en doorzoekbaar) via Google Books door de volgende links: [http://www.archive.org/stream/amersfoort01rootgoog#page/n9/mode/2up deel 1] en [http://www.archive.org/stream/amersfoort00rootgoog#page/n9/mode/2up deel 2].
|-
|[http://www.herdenkingsstenenamersfoort.nl/slachtoffers/ Herdenkingsstenen]
|de website toont in WOII omgekomen Amersfoortse joden en verzetsstrijders
|-
|[https://www.destadsbron.nl De Stadsbron]
|digitale krant: achtergronden bij het nieuws uit Amersfoort en omstreken
|}

== Links historie Nederland ==
{| class="wikitable sortable"
!width="340"|link
!toelichting
|-
|[http://www.entoen.nu/ De canon van Nederland]
|via 50 "vensters" zicht op de historie van Nederland
|-
|[http://www.geschiedenis.nl/ Geschiedenis Nederland]
|selecties op personen, thema's, perioden etc.
|-
|[http://www.willebroek.info/HISTORY Geschiedenis Nederlanden, Europa en "de wereld"]
|een mooie (Vlaamse) navigatie site, met tijdbalk
|-
|[http://nl.wikipedia.org/wiki/Categorie:Nederlands_staatsbestel Nederlands staatsbestel]
|regeringen, kabinetten (en samenstellingen), verkiezingen etc.
|-
|[https://nl.wikipedia.org/wiki/Biografisch_Woordenboek_van_Nederland Biografisch woordenboek]
|biografieën van bekende personen in 2e helft 19e en 20e eeuw
|-
|[https://www.republikanisme.nl De Nederlandse Republiek]
|democratie, republicanisme en actief burgerschap in honderden politieke documenten en links
|-
|[http://landen.startpagina.nl/ Landen overzicht]
|een startpagina om door te klikken naar diverse landen-pagina's
|-
|[http://nl.wikipedia.org/wiki/Portaal:Geschiedenis Geschiedenis]
|"Wikipedia", op vele aspecten te zoeken, o.a. naar een land, onder PORTALEN
|-
|[http://geneaknowhow.net/regel/kaarten.htm Diverse kaarten]
| rowspan = 4 |m.n. van de Nederlanden
|-
|align="right" |[http://www.wazamar.org/Nederlanden/a-indexned.html kaarten Nederlanden]
|-
|align="right" |[http://histoforum.net/algemeen/kaarten.htm meer kaarten]
|-
|align="right" |[http://www.atlas1868.nl/ Gemeente Atlas Nederland J Kuyper 1865-1870]
|-
|[http://geneaknowhow.net/ Genealogie]
|o.a. transcriptie van bronnen, oud handschrift cursus
|-
|align="right" |[http://genealogie.pagina.nl/ genealogie.pagina.nl]
|een startpagina
|-
|[https://www.nationaalarchief.nl Nationaal Archief]
|o.a. foto's van Amersfoort (onder Collectie/Afbeeldingen)
|-
|[https://hisgis.nl Wat was waar ?]
|kadastrale kaarten en gemeentegrenzen 1832
|-
|[http://wetten.overheid.nl/ Nederlandse wet- en regelgeving]
|alle geldende wetten en regelingen zijn hier te raadplegen
|-
|[http://www.archieven.nl/ www.archieven.nl]
|inventarissen, indexen op persoonsgegevens, collecties met beeldmateriaal, bijzondere toegangen en archievenoverzichten van meer dan 40 archiefdiensten
|-
|[https://www.delpher.nl/nl/kranten Historische kranten]
|de belangrijkste Nederlandse kranten van 1618 tot 1995 in de collectie van de Koninklijke Bibliotheek
|-
|[http://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/tvg/#view=imagePane Tijdschrift voor Geschiedenis 1860-1940]
|Het enige Nederlandstalige wetenschappelijke tijdschrift op historisch gebied dat alle terreinen van de geschiedwetenschap omvat
|-
|[https://geheugen.delpher.nl/nl/geheugen/pages/instelling/Meertens+Instituut Het Meertens Instituut]
|Onderzoek en documentatie van de Nederlandse taal en cultuur
|-
|[http://topotijdreis.nl Kadaster]
|200 jaar topografie in Nederland
|-
|[https://nl.wikipedia.org/wiki/Tijdlijn_van_de_Nederlandse_geschiedenis Tijdlijn van de Nederlandse geschiedenis]
|Een tijdlijn van het geschiedkundig verhaal van het gebied van het huidige Nederland (met link naar tijdlijn Lage Landen)
|}

== Links geschiedenis algemeen ==
{| class="wikitable sortable"
!width="340"|link
!toelichting
|-
|[http://www.willebroek.info/HISTORY Geschiedenis Nederlanden, Europa en "de wereld"]
|mooie (Vlaamse) navigatie site, met tijdbalk
|-
|[http://landen.startpagina.nl Landen overzicht]
|startpagina om door te klikken naar diverse landen-pagina's
|-
|[http://geneaknowhow.net/ Genealogie]
|o.a. transcriptie van bronnen, oud handschrift cursus
|-
|align="right" |[http://genealogie.pagina.nl/ genealogie.pagina.nl]
|startpagina
|-
|[https://nl.wikipedia.org/wiki/Jodendom Jodendom]
|diverse onderwerpen van het Jodendom
|-
|align="right" |[https://nl.wikipedia.org/wiki/Thora Thora]
|Thora/Tenach
|-
|[http://www.statenvertaling.net/ Concordantie op de Statenvertaling van de Bijbel]
|zoekmachine op de Bijbel
|-
|[http://www.kuran.nl/ Concordantie op de Koran]
|zoekmachine op de Koran
|-
|[http://www.hyperhistory.com/online_n2/History_n2/a.html Tijdlijn wereldgeschiedenis]
|Tijdlijn in het Engels, met 3000 jaar wereldgeschiedenis en links naar extra informatie
|-
|[http://www.isgeschiedenis.nl/ IsGeschiedenis.nl]
|dagelijkse historische achtergronden bij het nieuws

Van Oldenbarnevelt woont van 1556-1564 in "Bollenburgh", Muurhuizen nr. 19ab

2026-07-08T12:49:18Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1556
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Muurhuizen
}}{{Rubrieken
|rubriek=Van Oldenbarnevelt
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 219
}}{{Bronnen
|bron=Amersfoort '40-'45
|pagina=blz. 117
}}{{Bronnen
|bron=Bollenburg. Het huis van Oldenbarnevelt.
|pagina=blz. 29-31
}}
}}
In de Tweede Wereldoorlog werd Bollenburg "Huize Vulkaan" genoemd, er was een illegale drukkerij gevestigd en het huis was ook onderduikadres (o.a. voor Jan de Cler, bekend van de omroep KRO; overleden 23 februari 2009).

Het huis is ook bekend als "Het Huis van Oldenbarnevelt".

In 1556 werd het pand gekocht door vader Gerrit van Oldenbarnevelt en zijn vrouw jonkvrouw Deliana van Weede. Het pand werd in 1575 door Gerrit verkocht.

Link(s):
* [https://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_de_Cler Jan De Cler]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Raadspensionaris Landsadvocaat]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/m/muurhuizen Muurhuizen]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/o/oldenbarnevelt Oldenbarnevelt (2)]
* [https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/3.01.14 Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt]
* [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/oldenbarnevelt/#page=0&accessor=toc1&view=homePane persoonlijke en staatscorrespondentie Johan van Oldenbarnevelt]

Johan van Oldenbarnevelt geboren (omgeving van de Kortegracht?)

2026-07-08T12:47:26Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=14-9-1547
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC)
}}{{Rubrieken
|rubriek=Muurhuizen
}}{{Rubrieken
|rubriek=Van Oldenbarnevelt
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Zeven eeuwen Amersfoort
|pagina=blz. 129
}}{{Bronnen
|bron=Amersfoort zoals het was
|pagina=blz. 33
}}{{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=blz. 8-19, JB 2012; auteur Dick Kaajan
}}
}}
Van Oldenbarnevelt is op 13/5/1619 onthoofd op het Binnenhof in Den Haag.

Op de plaats waar nu de panden Kortegracht 22 en 24 staan, zou Johan van Oldenbarnevelt op 14 september 1547 zijn geboren (discussie hierover is gaande; veelal wordt geschreven: geboren in Amersfoort of omgeving). In 1549 verhuisde hij met zijn ouders naar het huis "Bollenburgh" in de Muurhuizen (thans nr. 19).
Het smalle steegje naast pand 22 draagt de naam "Oldenbarneveltsteeg" (zie voetnoot 1).
Zie voor foto's onder zoekterm Oldenbarneveltsteeg bij hyperlink "Beeldbank".

Van Oldenbarnevelt was gehuwd met Maria van Utrecht. Zie voor verdere (beperkte) familiegegevens in de database van de "Mormonen" (USA), onder de hyperlink "Genealogie". [In het algemeen: voor meer genealogische informatie/bronnen, zie onder Links / Geschiedenis algemeen, en Links / Historie Amersfoort / Archief Eemland onder Digitale stamboom].

{|
|-
|voetnoot 1
|
<pre>Deze steeg heette oorspronkelijk steeg van Rijck Aertsen van Oldenbarnevelt (1600-1674); de steeg lag naast diens huis aan de Valkestraat en wordt voor het eerst genoemd in 1677.
Komt al in 1715 voor als Oldenbarneveltsteeg. De straat is dus niet genoemd naar staatsman Van Oldenbarnevelt, maar naar diens verre verwant Rijck.
Deze was brouwer en had van 1649-1668 als raad zitting in het Amersfoortse stadsbestuur.
Hij was schepen van 1669-1674 (zie hyperlink "Gezagdragers").
Hij is de stamvader van een familie die door koning Willem I in 1815 in de adelstand werd verheven (bron: Archief Eemland, Straatnamenlijst Binnenstad, 20 mei 2008).</pre>
|}

Van Oldenbarnevelt is begraven in de Hofkapel in Den Haag.
Er wordt beweerd dat het lichaam in het geheim is bijgezet in het familiegraf in de Sint Joriskerk (nr X van beun VI in de zuiderbeuk).

Van Oldenbarnevelt was mede-oprichter van de VOC. Hij ondertekende op 20 maart 1602, als landsadvocaat, de oprichtingsakte van de VOC. De VOC wordt op 17 maart 1798 formeel ontbonden; haar schulden en bezittingen worden overnomen door de Bataafse Republiek.
Zie ook bij het onderwerp "VOC".

Op 3 maart 1911 is een borstbeeld van Van Oldenbarnevelt onthuld op het Stationsplein. In 1933 is het beeld zonder voetstuk (was verdwenen) geplaatst voor het Johan van Oldenbarnevelt gymnasium aan de BW laan.
In 1993 is het borstbeeld, samen met het teruggevonden voetstuk (door beeldhouwer Gerard Overeem; bron: drs BGJ Elias in De Stad Amersfoort woensdag 5 maart 2008, jrg 32, nr. 9, blz 11), verplaatst naar het Thorbeckeplein, voor het huidige gymnasium.
Zie voor foto's onder zoekterm Oldenbarnevelt bij hyperlink "Beeldbank".

De naam Van Oldenbarnevelt wordt soms als Van Oldenbarneveld of ook Oldenbarneveldt geschreven. (zie voor de spelling van de naam ook bij de hyperlink "Gezagdragers")

Link(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_van_Oldenbarnevelt Oldenbarnevelt (1)]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/o/oldenbarnevelt Oldenbarnevelt (2)]
* [https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/3.01.14 Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt]
* [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/oldenbarnevelt/#page=0&accessor=toc1&view=homePane persoonlijke en staatscorrespondentie Johan van Oldenbarnevelt]
* [[media:Gezagdragers.pdf‎|Gezagdragers van de stad Amersfoort 1405 - 1795]]

Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt en persoonlijke/staatscorrespondentie

2026-07-08T12:46:45Z

Jan Lodewijks:

Borstbeeld Johan van Oldenbarnevelt verplaatst van plantsoentje bij station naar tuin gymnasium aan de BW-laan

2026-07-08T12:46:06Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=20-9-1933
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Cultuur
}}{{Rubrieken
|rubriek=Van Oldenbarnevelt
}}
|bronnen=
}}
Zie voor foto's onder zoekterm Oldenbarnevelt bij hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/o/oldenbarnevelt Oldenbarnevelt (2)]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_van_Oldenbarnevelt Oldenbarnevelt (1)]
* [https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/3.01.14 Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt]
* [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/oldenbarnevelt/#page=0&accessor=toc1&view=homePane persoonlijke en staatscorrespondentie Johan van Oldenbarnevelt]

Borstbeeld Johan van Oldenbarnevelt, samen met teruggevonden voetstuk, verplaatst naar het Thorbeckeplein

2026-07-08T12:44:39Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1993
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Cultuur
}}{{Rubrieken
|rubriek=Van Oldenbarnevelt
}}
}}
Geplaatst voor het Gymnasium.

Het voetstuk is teruggevonden door beeldhouwer Gerard Overeem; bron: drs. BGJ Elias in De Stad Amersfoort, woensdag 5 maart 2008, jrg. 32, nr. 9, blz 11.

Zie voor foto's onder zoekterm Oldenbarnevelt bij hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/o/oldenbarnevelt Oldenbarnevelt (2)]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_van_Oldenbarnevelt Oldenbarnevelt (1)]
* [https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/3.01.14 Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt]
* [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/oldenbarnevelt/#page=0&accessor=toc1&view=homePane persoonlijke en staatscorrespondentie Johan van Oldenbarnevelt]

Laatste stadsbrouwerij "Het Klaverblad" afgebroken

2026-06-28T08:09:19Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1894
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Bier
}}{{Rubrieken
|rubriek=Nijverh./industrie/diensten
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 335
}}
{{Bronnen
|bron=Zeven eeuwen Amersfoort
|pagina=blz. 49 en 50
}}

}}

(Locatie: Westsingel nrs. 1, 2 en 3, tegenover voormalige City/Corso bioscoop)

Amersfoort telde in 1602 nog 31 brouwerijen, in 1732 minder dan vijf. In 1755 bestaan er nog slechts twee en in 1768 nog maar een.

Zie voor de bioscopen, de hyperlink "Bioscopen in Amersfoort".

Op de pentekening van Rembrandt uit ca. 1649 met zicht op het Sprengel (origineel in het Louvre, onder Vue du canal dit Singel, à Amersfoort, province d'Utrecht INV 22896, Recto), staat aan de rechterzijde de brouwerij "Het Claverblad". Zie bij 1649.

De naam werd ook gespeld als Claverblad.

Voor foto's kies als zoekterm Westsingel of Klaverblad onder hyperlink "Beeldbank".

[[bestand:Rembrandt_tekening_Westsingel_1649_in_Louvre.jpg‎|768px|Tekening Rembrandt Westsingel 1649]]

Link(s):
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [http://www.cinemacontext.nl/ Bioscopen in Amersfoort]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/s/sprengel Sprengel]

Eerste bioscooptheater geopend in `De Arend` Arnhemseweg 12

2026-06-28T07:43:03Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=24-01-1912
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Cultuur
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=p. 10, JB 2018; auteur Michelle Meuffels
}}{{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=p. 39
}}
}}
In 1912 betrof het een vaste bioscoop, waarbij een pand permanent werd ingericht voor het geven van filmvoorstellingen.

Dit in tegenstelling tot de eerste filmvoorstelling (met behulp van een verplaatsbare cinematograaf) op 24/12/1896 in Sociëteit Amicitia (Brongers).

Zie voor de geschiedenis van de bioscoopexploitatie in Amersfoort (1912-1937), Michelle Meuffels in Jaarboek Flehite 2018.

Links:
* [http://www.cinemacontext.nl/ Bioscopen in Amersfoort]

Eerste bioscoopvoorstelling in Amersfoort (in "Amicitia" en zaal "De Keizerskroon")

2026-06-28T07:42:13Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=24-12-1896
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Cultuur
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 335
}}{{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=p. 9, JB 2018; auteur Michelle Meuffels
}}
}}
De eerste bioscoopvoorstelling was in 1895 in Parijs.
Zoek voor foto's van Amersfoortse bioscopen, door onder hyperlink "Beeldbank" onder zoekterm de namen van de theaters en van "De Keizerskroon" in te vullen.

De namen van de theaters staan ook bij hyperlink "Bioscopen in Amersfoort".

Link(s):
* [http://www.cinemacontext.nl/ Bioscopen in Amersfoort]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]

33 Amersfoortse joden hebben nazikampen overleefd

2026-06-28T07:12:05Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|indicatie=na
|van=1945
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}{{Rubrieken
|rubriek=Militair/belegering/oorlog
}}{{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Vermoedelijk op transport (De Joodsche Raadcartotheek als informatiesysteem)
}}{{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=blz. 92-117, JB 2023; auteur Jan H. Lodewijks. In Jaarboek 2024 (p. 157) zijn enkele correcties op het artikel opgenomen. Zie ook hieronder de correctie uit 2025 betreffende het aantal kampoverlevenden
}}{{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=blz. 84-111, JB 2019; auteur Jan H. Lodewijks
}}
}}
In Amersfoort waren 769 joodse inwoners door de gemeente geregistreerd op basis van de Duitse Verordening 6/41. De Joden werden daarbij (vanaf februari 1941 tot en met december 1944) geregistreerd met een letter- en nummerduiding:

J, zij die drie of meer Joodse grootouders hadden, de voljoden,

GI, met twee Joodse grootouders, de halfjoden en

GII, met één Joodse grootouder, de kwartjoden.

In die gemeentelijke registratie zijn handmatig (ambtelijk tijdens de oorlog) 25 wijzigingen en doorhalingen aangebracht. Zie voor de reden en de consequenties van deze mutaties, betreffende het aantal Joden en het aantal per categorie-aanduiding, het artikel in Jaarboek 2023.

Zie voor gedetailleerde kwantitatieve gegevens over en onderzoek naar alle Joden in Amersfoort (categorieën J, GI en GII) in de periode 1941-1945, de artikelen in de Jaarboeken 2019 en 2023. Het Jaarboek-artikel uit 2023 is een vervolg/bijstelling van de bijlage uit het Jaarboek-artikel uit 2019.

In het Jaarboek-artikel van 2023 worden de namen, het kamp van bevrijding etc. van 34 overlevenden genoemd (tabel 7).
'''Correctie''' in 2025 van dit aantal kampoverlevenden door de auteur. De genoemde Abraham Zwaaf (1914) heeft de oorlog overleefd, maar is geen overlevende van Auschwitz. Hier is sprake van een verwisseling met Auschwitz-overlevende en naamgenoot, geboren in Amsterdam in 1915. Het aantal kampoverlevenden, genoemd op p. 105 is derhalve 33. De gemiddelde leeftijd genoemd in voetnoot 38 blijft 33,5 jaar. De tekst achter Barend Zwaaf (1888) in tabel 7, onder `bijzonderheden`, komt te vervallen. Verdere wijzigingen t.g.v. deze correctie: op p. 114 7e regel van onderen 29 voljoden moet zijn 28 en op p. 115 1e kolom, 15e regel van boven, 30 voljoden moet zijn 29.
'''Correctie''' in 2026 door de auteur: Sonja Witstein is bevrijd uit kamp Liebau, i.p.v. Auschwitz.

Onder de overlevenden bevond zich het jonge gezin Aptroot uit de Van Campenstraat 27; vader Isidoor Simon (1910), moeder Lucie (1912) en de kinderen Ruth (1936), Jozef Benno (1938) en Alida (1941).
Het gezin was sinds 11 maart 1943 in Westerbork (barak B63) en is op 11 januari 1944 van Westerbork naar Bergen Belsen getransporteerd; samen met ruim duizend lotgenoten in het eerste transport naar dat nazikamp. Zij zijn door de Amerikanen op 13 april 1945 bij Farsleben uit een zgn. `dodentrein` bevrijd.

'''Bevrijd !'''
zie de link naar de persoonskaart van vader Isidoor Simon Aptroot van de Joodse Raad en de naoorlogse aantekeningen van het Rode Kruis (bron: Archiv Arolsen). Van de andere gezinsleden zijn identieke kaarten aanwezig in Archiv Arolsen.

Auschwitz-overlevende Jo(zeph) Koopman heeft zijn herinneringen van zijn verblijf in Westerbork en Auschwitz en zijn terugreis naar Nederland op papier gezet. Hij schreef deze (zelf spreekt hij van een `opstel`) kort na terugkeer in Amersfoort, onder de titel `Wandelende Joden`.

Jo Koopman was op 3 september 1944 vertrokken met het laatste treintransport van Westerbork naar Auschwitz. In dezelfde trein zaten de Joodse Amersfoorters Jacques Louis Michel Nijburg, Sonja Witstein en Barend Zwaaf; zij hebben Auschwitz ook overleefd.
Die trein vervoerde ook Otto Frank, zijn vrouw Judith en dochters Anne en Margot.

Na de bevrijding van Auschwitz door het Russische leger op 27 januari 1945, begon Koopman`s terugreis. Deze duurde vier maanden en voerde door Polen en Rusland naar Odessa en daarna met het passagiersschip `Monowai`, naar Marseille, vervolgens per trein naar Tilburg. Hij werd daar geïnterneerd in een repatriëringskamp op het terrein van de schoenfabriek Van Arendonk. Vandaar reisde hij enkele dagen later via een omweg, vanwege kapotte bruggen over de grote rivieren, met een vrachtauto over Nijmegen en Arnhem naar Amersfoort. Hij stapte voor de ingang van Kamp Amersfoort uit, enkele minuten lopen van zijn woonadres. Hij kwam terug bij zijn gezin op 2 juni 1945.

Jo Koopman spreekt in zijn `opstel` over bijna 1000 Nederlandse passagiers. Elders wordt gesproken van 800 Nederlanders. Het waren Joodse ex-gevangenen, voormalige Nederlandse krijgsgevangenen, ex-dwangarbeiders en een aantal collaborateurs. Op een overgeleverde passagierslijst (met daarop Jo Koopman, Barend Zwaaf en ook Otto Frank; zie link Passagierslijst) staan 232 Joodse Nederlanders (op enkelen na allen afkomstig uit Auschwitz; 172 mannen, vijf jongens, 51 vrouwen en vier meisjes).

In november 2025 is het boekje `De thuiskomst van Jo Koopman. Het bijzondere verhaal van een vergeten Amersfoortse wethouder` verschenen.
Daarin staat zijn verhaal `Wandelende Joden` en een beperkte levensbeschrijving, met de nadruk op zijn betekenis als wethouder voor Amersfoort.
Jo Koopman werd op 27 november 1945 namens de SDAP lid van de nood-gemeenteraad van Amersfoort en was van 9 juli 1945 tot 17 juli 1953 PvdA-wethouder van Amersfoort. Hij was van 1956 tot 1963 lid van de Tweede Kamer voor de PvdA; samen met Fedde Schurer en Huub Franssen behoorde hij
in de fractie tot de zogenaamde atoompacifisten.

Het boekje, dat o.a. is gesubsidieerd door het Mediafonds van de Provincie Utrecht, is te downloaden via de link Mediafonds Provincie Utrecht.

== Links ==

* [[media:8_Isidoor_Simon_Aptroot_Rode_Kruiskaart_voorzijde.jpg| Bevrijd ! Isidoor Simon Aptroot ]]
* [[media:Passagierslijst_teruggekeerde_Joden_met_schip_Monowai_Odessa_Marseille_21_mei_1945.jpg| Passagierslijst ]]
* [https://mediafondsprovincieutrecht.nl/producties/de-thuiskomst-van-jo-koopman/ Mediafonds Provincie Utrecht]

33 Amersfoortse joden hebben nazikampen overleefd

2026-06-27T06:47:37Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|indicatie=na
|van=1945
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}{{Rubrieken
|rubriek=Militair/belegering/oorlog
}}{{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Vermoedelijk op transport (De Joodsche Raadcartotheek als informatiesysteem)
}}{{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=blz. 92-117, JB 2023; auteur Jan H. Lodewijks. In Jaarboek 2024 (p. 157) zijn enkele correcties op het artikel opgenomen. Zie ook hieronder de correctie uit 2025 betreffende het aantal kampoverlevenden
}}{{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=blz. 84-111, JB 2019; auteur Jan H. Lodewijks
}}
}}
In Amersfoort waren 769 joodse inwoners door de gemeente geregistreerd op basis van de Duitse Verordening 6/41. De Joden werden daarbij (vanaf februari 1941 tot en met december 1944) geregistreerd met een letter- en nummerduiding:

J, zij die drie of meer Joodse grootouders hadden, de voljoden,

GI, met twee Joodse grootouders, de halfjoden en

GII, met één Joodse grootouder, de kwartjoden.

In die gemeentelijke registratie zijn handmatig (ambtelijk tijdens de oorlog) 25 wijzigingen en doorhalingen aangebracht. Zie voor de reden en de consequenties van deze mutaties, betreffende het aantal Joden en het aantal per categorie-aanduiding, het artikel in Jaarboek 2023.

Zie voor gedetailleerde kwantitatieve gegevens over en onderzoek naar alle Joden in Amersfoort (categorieën J, GI en GII) in de periode 1941-1945, de artikelen in de Jaarboeken 2019 en 2023. Het Jaarboek-artikel uit 2023 is een vervolg/bijstelling van de bijlage uit het Jaarboek-artikel uit 2019.

In het Jaarboek-artikel van 2023 worden de namen, het kamp van bevrijding etc. van 34 overlevenden genoemd (tabel 7).
'''Correctie''' in 2025 van dit aantal kampoverlevenden door de auteur. De genoemde Abraham Zwaaf (1914) heeft de oorlog overleefd, maar is geen overlevende van Auschwitz. Hier is sprake van een verwisseling met Auschwitz-overlevende en naamgenoot, geboren in Amsterdam in 1915. Het aantal kampoverlevenden, genoemd op p. 105 is derhalve 33. De gemiddelde leeftijd genoemd in voetnoot 38 blijft 33,5 jaar. De tekst achter Barend Zwaaf (1888) in tabel 7, onder `bijzonderheden`, komt te vervallen. Verdere wijzigingen t.g.v. deze correctie: op p. 114 7e regel van onderen 29 voljoden moet zijn 28 en op p. 115 1e kolom, 15e regel van boven, 30 voljoden moet zijn 29.
'''Correctie''' in 2026 door de auteur: Sonja Witstein is bevrijd uit kamp Liebau, i.p.v. Auschwitz.

Onder de overlevenden bevond zich het jonge gezin Aptroot uit de Van Campenstraat 27; vader Isidoor Simon (1910), moeder Lucie (1912) en de kinderen Ruth (1936), Jozef Benno (1938) en Alida (1941).
Het gezin was sinds 11 maart 1943 in Westerbork (barak B63) en is op 11 januari 1944 van Westerbork naar Bergen Belsen getransporteerd; samen met ruim duizend lotgenoten in het eerste transport naar dat nazikamp. Zij zijn door de Amerikanen op 13 april 1945 bij Farsleben uit een zgn. `dodentrein` bevrijd.

'''Bevrijd !'''
zie de link naar de persoonskaart van vader Isidoor Simon Aptroot van de Joodse Raad en de naoorlogse aantekeningen van het Rode Kruis (bron: Archiv Arolsen). Van de andere gezinsleden zijn identieke kaarten aanwezig in Archiv Arolsen.

Auschwitz-overlevende Jo(zeph) Koopman heeft zijn herinneringen van zijn verblijf in Westerbork en Auschwitz en zijn terugreis naar Nederland op papier gezet. Hij schreef deze (zelf spreekt hij van een `opstel`) kort na terugkeer in Amersfoort, onder de titel `Wandelende Joden`.

Jo Koopman was op 3 september 1944 vertrokken met het laatste treintransport van Westerbork naar Auschwitz. In dezelfde trein zaten de Joodse Amersfoorters Jacques Louis Michel Nijburg, Sonja Witstein en Barend Zwaaf; zij hebben Auschwitz ook overleefd.
Die trein vervoerde ook Otto Frank, zijn vrouw Judith en dochters Anne en Margot.

Na de bevrijding van Auschwitz door het Russische leger op 27 januari 1945, begon Koopman`s terugreis. Deze duurde vier maanden en voerde door Polen en Rusland naar Odessa en daarna met het passagiersschip `Monowai`, naar Marseille, vervolgens per trein naar Tilburg. Hij werd daar geïnterneerd in een repatriëringskamp op het terrein van de schoenfabriek Van Arendonk. Vandaar reisde hij enkele dagen later via een omweg, vanwege kapotte bruggen over de grote rivieren, met een vrachtauto over Nijmegen en Arnhem naar Amersfoort. Hij stapte voor de ingang van Kamp Amersfoort uit, enkele minuten lopen van zijn woonadres. Hij kwam terug bij zijn gezin op 2 juni 1945.

Jo Koopman spreekt in zijn `opstel` over bijna 1000 Nederlandse passagiers. Elders wordt gesproken van 800 Nederlanders. Het waren Joodse ex-gevangenen, voormalige Nederlandse krijgsgevangenen, ex-dwangarbeiders en een aantal collaborateurs. Op een overgeleverde passagierslijst (met daarop Jo Koopman, Barend Zwaaf en ook Otto Frank; zie link Passagierslijst) staan 232 Joodse Nederlanders (op enkelen na allen afkomstig uit Auschwitz; 172 mannen, vijf jongens, 51 vrouwen en vier meisjes).

In november 2025 is het boekje `De thuiskomst van Jo Koopman. Het bijzondere verhaal van een vergeten Amersfoortse wethouder` verschenen.
Daarin staat zijn verhaal `Wandelende Joden` en een beperkte levensbeschrijving, met de nadruk op zijn betekenis als wethouder voor Amersfoort.
Jo Koopman werd op 27 november 1945 namens de SDAP lid van de nood-gemeenteraad van Amersfoort en was van 9 juli 1945 tot 17 juli 1953 PvdA-wethouder van Amersfoort. Hij was van 1956 tot 1963 lid van de Tweede Kamer voor de PvdA; samen met Fedde Schurer en Huub Franssen behoorde hij
in de fractie tot de zogenaamde atoompacifisten.

Het boekje, dat o.a. is gesubsidieerd door het Mediafonds van de Provincie Utrecht, is te downloaden via de link Mediafonds Provincie Utrecht.

== Links ==

* [[media:8_Isidoor_Simon_Aptroot_Rode_Kruiskaart_voorzijde.jpg| Bevrijd ! Isidoor Simon Aptroot ]]
* [[media:Passagierslijst_teruggekeerde_Joden_met_schip_Monowai_Odessa_Marseille_21_mei_1945.jpg| Passagierslijst ]]
* [https://mediafondsprovincieutrecht.nl/producties/de-thuiskomst-van-jo-koopmann/ Mediafonds Provincie Utrecht]

33 Amersfoortse joden hebben nazikampen overleefd

2026-06-11T16:10:12Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|indicatie=na
|van=1945
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}{{Rubrieken
|rubriek=Militair/belegering/oorlog
}}{{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Vermoedelijk op transport (De Joodsche Raadcartotheek als informatiesysteem)
}}{{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=blz. 92-117, JB 2023; auteur Jan H. Lodewijks. In Jaarboek 2024 (p. 157) zijn enkele correcties op het artikel opgenomen. Zie ook hieronder de correctie uit 2025 betreffende het aantal kampoverlevenden
}}{{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=blz. 84-111, JB 2019; auteur Jan H. Lodewijks
}}
}}
In Amersfoort waren 769 joodse inwoners door de gemeente geregistreerd op basis van de Duitse Verordening 6/41. De Joden werden daarbij (vanaf februari 1941 tot en met december 1944) geregistreerd met een letter- en nummerduiding:

J, zij die drie of meer Joodse grootouders hadden, de voljoden,

GI, met twee Joodse grootouders, de halfjoden en

GII, met één Joodse grootouder, de kwartjoden.

In die gemeentelijke registratie zijn handmatig (ambtelijk tijdens de oorlog) 25 wijzigingen en doorhalingen aangebracht. Zie voor de reden en de consequenties van deze mutaties, betreffende het aantal Joden en het aantal per categorie-aanduiding, het artikel in Jaarboek 2023.

Zie voor gedetailleerde kwantitatieve gegevens over en onderzoek naar alle Joden in Amersfoort (categorieën J, GI en GII) in de periode 1941-1945, de artikelen in de Jaarboeken 2019 en 2023. Het Jaarboek-artikel uit 2023 is een vervolg/bijstelling van de bijlage uit het Jaarboek-artikel uit 2019.

In het Jaarboek-artikel van 2023 worden de namen, het kamp van bevrijding etc. van 34 overlevenden genoemd (tabel 7).
'''Correctie''' in 2025 van dit aantal kampoverlevenden door de auteur. De genoemde Abraham Zwaaf (1914) heeft de oorlog overleefd, maar is geen overlevende van Auschwitz. Hier is sprake van een verwisseling met Auschwitz-overlevende en naamgenoot, geboren in Amsterdam in 1915. Het aantal kampoverlevenden, genoemd op p. 105 is derhalve 33. De gemiddelde leeftijd genoemd in voetnoot 38 blijft 33,5 jaar. De tekst achter Barend Zwaaf (1888) in tabel 7, onder `bijzonderheden`, komt te vervallen. Verdere wijzigingen t.g.v. deze correctie: op p. 114 7e regel van onderen 29 voljoden moet zijn 28 en op p. 115 1e kolom, 15e regel van boven, 30 voljoden moet zijn 29.
'''Correctie''' in 2026 door de auteur: Sonja Witstein is bevrijd uit kamp Liebau, i.p.v. Auschwitz.

Onder de overlevenden bevond zich het jonge gezin Aptroot uit de Van Campenstraat 27; vader Isidoor Simon (1910), moeder Lucie (1912) en de kinderen Ruth (1936), Jozef Benno (1938) en Alida (1941).
Het gezin was sinds 11 maart 1943 in Westerbork (barak B63) en is op 11 januari 1944 van Westerbork naar Bergen Belsen getransporteerd; samen met ruim duizend lotgenoten in het eerste transport naar dat nazikamp. Zij zijn door de Amerikanen op 13 april 1945 bij Farsleben uit een zgn. `dodentrein` bevrijd.

'''Bevrijd !'''
zie de link naar de persoonskaart van vader Isidoor Simon Aptroot van de Joodse Raad en de naoorlogse aantekeningen van het Rode Kruis (bron: Archiv Arolsen). Van de andere gezinsleden zijn identieke kaarten aanwezig in Archiv Arolsen.

Auschwitz-overlevende Jo(zeph) Koopman heeft zijn herinneringen van zijn verblijf in Westerbork en Auschwitz en zijn terugreis naar Nederland op papier gezet. Hij schreef deze (zelf spreekt hij van een `opstel`) kort na terugkeer in Amersfoort, onder de titel `Wandelende Joden`.

Jo Koopman was op 3 september 1944 vertrokken met het laatste treintransport van Westerbork naar Auschwitz. In dezelfde trein zaten de Joodse Amersfoorters Jacques Louis Michel Nijburg, Sonja Witstein en Barend Zwaaf; zij hebben Auschwitz ook overleefd.
Die trein vervoerde ook Otto Frank, zijn vrouw Judith en dochters Anne en Margot.

Na de bevrijding van Auschwitz door het Russische leger op 27 januari 1945, begon Koopman`s terugreis. Deze duurde vier maanden en voerde door Polen en Rusland naar Odessa en daarna met het passagiersschip `Monowai`, naar Marseille, vervolgens per trein naar Tilburg. Hij werd daar geïnterneerd in een repatriëringskamp op het terrein van de schoenfabriek Van Arendonk. Vandaar reisde hij enkele dagen later via een omweg, vanwege kapotte bruggen over de grote rivieren, met een vrachtauto over Nijmegen en Arnhem naar Amersfoort. Hij stapte voor de ingang van Kamp Amersfoort uit, enkele minuten lopen van zijn woonadres. Hij kwam terug bij zijn gezin op 2 juni 1945.

Jo Koopman spreekt in zijn `opstel` over bijna 1000 Nederlandse passagiers. Elders wordt gesproken van 800 Nederlanders. Het waren Joodse ex-gevangenen, voormalige Nederlandse krijgsgevangenen, ex-dwangarbeiders en een aantal collaborateurs. Op een overgeleverde passagierslijst (met daarop Jo Koopman, Barend Zwaaf en ook Otto Frank; zie link Passagierslijst) staan 232 Joodse Nederlanders (op enkelen na allen afkomstig uit Auschwitz; 172 mannen, vijf jongens, 51 vrouwen en vier meisjes).

In november 2025 is het boekje `De thuiskomst van Jo Koopman. Het bijzondere verhaal van een vergeten Amersfoortse wethouder` verschenen.
Daarin staat zijn verhaal `Wandelende Joden` en een beperkte levensbeschrijving, met de nadruk op zijn betekenis als wethouder voor Amersfoort.
Jo Koopman werd op 27 november 1945 namens de SDAP lid van de nood-gemeenteraad van Amersfoort en was van 9 juli 1945 tot 17 juli 1953 PvdA-wethouder van Amersfoort. Hij was van 1956 tot 1963 lid van de Tweede Kamer voor de PvdA; samen met Fedde Schurer en Huub Franssen behoorde hij
in de fractie tot de zogenaamde atoompacifisten.

Het boekje, dat o.a. is gesubsidieerd door het Mediafonds van de Provincie Utrecht, is te downloaden via de link Mediafonds Provincie Utrecht.

== Links ==

* [[media:8_Isidoor_Simon_Aptroot_Rode_Kruiskaart_voorzijde.jpg| Bevrijd ! Isidoor Simon Aptroot ]]
* [[media:Passagierslijst_teruggekeerde_Joden_met_schip_Monowai_Odessa_Marseille_21_mei_1945.jpg| Passagierslijst ]]
* [https://mediafondsprovincieutrecht.nl/producties/de-thuiskomst-van-jo-koopman/ Mediafonds Provincie Utrecht]

Ronnie (Goldstein-)van Cleef in Amersfoort geboren (overl. 29/1/2008 te Amsterdam)

2026-06-07T16:28:24Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=28-06-1921
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}
}}
De Joodse verzetsstrijdster Ronnie (Rozette) van Cleef was een dochter van Meijer van Cleef en Vrouwtje (Fré) Hilversum.
Haar moeder was een dochter van Heiman Hilversum en Aaltje Roodveldt. Heiman was een broer van Nathan Hilversum (zie voor hem bij de oprichting van zijn busdienst in 1924).
Zie voor familierelatie de link Familiestamboom.

Zie voor een foto van Ronnie van Cleef, bij hyperlink "Joods Cultureel Kwartier" onder inventarisnummer 00007232 en in onderstaande literatuur.

Literatuur:
Saar Roelofs, ''Nog altijd. Ronnie Goldstein-van Cleef over jeugd, verzet, concentratiekampen en het leven daarna'' (Kampen, 2005).

Links(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Ronnie_Goldstein-van_Cleef Ronnie Goldstein-van Cleef ]
* [http://www.jck.nl/ Joods Cultureel Kwartier]
* [https://www.geni.com/family-tree/canvas/6000000042770497416 Familiestamboom Van Cleef/Hilversum]

Gemiddelde aantal joodse inwoners: 468 (3,4% van de bevolking van gemiddeld 13.800 inwoners)

2026-06-07T16:26:57Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1800
|tot=1900
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}
|bronnen={{Bronnen.
|bron=Verkeer vervoer verandering? Ontsluiting van Amersfoort 1820-1890.
|pagina=blz. 39,40
}}
}}
Zie voor meer gegevens over het aantal joden in Amersfoort sinds 1809, de hyperlink "Joods Cultureel Kwartier" en vervolgens zoeken op Amersfoort.
Zie ook bij onderwerp “Geschiedenis Nederland”/Volkstellingen 1795-1971.

Link(s):
* [http://www.nljewgen.org/?s=genealogische+informatie Genealogische Informatie o.a. Provincie Utrecht]
* [http://www.jck.nl/ Joods Cultureel Kwartier]

Joods Historisch Museum geopend in Amsterdam

2026-06-07T16:25:27Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1932
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}
}}
Voor informatie over Amersfoort, zie hyperlink en vervolgens onder Nederland/provincie Utrecht/Amersfoort.
Voor enkele afbeeldingen zie "museumcollectie" in dat "Amersfoortse" deel van de site.

Link(s):
* [http://www.jck.nl/ Joods Cultureel Kwartier]

De Joodsche Raad Cartotheek als informatiesysteem

2026-06-07T16:23:42Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=onderwerp
}}
{{Gebeurtenis
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}{{Rubrieken
|rubriek=Militair/belegering/oorlog
}}{{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Vermoedelijk op transport (De Joodsche Raadcartotheek als informatiesysteem)
}}
}}
Zie voor uitleg over de cartotheek en de informatie op de kaarten, de links `Vermoedelijk op transport` en `Joods Cultureel Kwartier`.

Via de link `Archiv Arolsen` directe toegang tot de meer dan 300.000 kaarten uit de cartotheek (sinds 2020 digitaal toegankelijk).

== Links ==

* [https://jck.nl/nl/longread/joodse-raad-cartotheek Joods Cultureel Kwartier]
* [https://archive.org/details/VermoedelijkOpTransport_899 Vermoedelijk op transport]
* [https://arolsen-archives.org/en/ Archiv Arolsen (Dtl.)]

Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto krijgen als joden, het burgerrecht van Amersfoort

2026-06-07T12:13:02Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=2-12-1661
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 152
}}{{Bronnen
|bron=Verhalen uit joods Amersfoort
|pagina=blz. 11-12
}}{{Bronnen
|bron=Burgerrechtverleningen
}}
}}
Zij waren (een van) de eerste Sefardische (Spaanse/Portugese) joden in de stad.

Sefardisch komt van het Hebreeuwse woord Sefarad=Spanje. Ook joden uit Portugal worden hieronder begrepen (p.m. van 1580-1640 waren Portugal en Spanje verenigd in één koninkrijk). Daarnaast zijn er Asjkenasische of Hoogduitse joden, ook wel Asjkenaziem genaamd, afgeleid van Asjkenaz, wat in het Hebreeuws staat voor Duitsland. Ook joden uit Oost-Europa worden ermee bedoeld. Zie ook onder hyperlink "Joods leven".

Zie voor meer namen van joden die burgerrecht in Amersfoort hebben gekregen en voor genealogische informatie betreffende joden in Amersfoort (geboorte, huwelijk en overlijden), de hyperlink "Joods burger". Pereira en De Tor Alto zijn de eersten, bij wie in de akten van de burgerrechtverlening wordt vermeld, onder "bijzonderheden", dat zij "joode" zijn. Voor de (originele akte van) burgerrechtverlening aan hen, zie hyperlink "Burgerrechtverleningen 1661 Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto".

Mevrouw Nechamah Mayer-Hirsch heeft Abraham Abrahamsz (burgerrecht in 1641) en Isack Abramsz (burgerrecht in 1648), zonder dat zij als zodanig in de akten werden geduid, evenwel als eerste joodse burgers van Amersfoort genoemd (zie hyperlink "Burgerrechtverleningen aan Joden" en onder "Burgerrechtverleningen" van Archief Eemland, door deze namen in te tikken). De namen zijn voor haar eenduidige, joodse (achter)namen; niemand anders dan een jood zou destijds deze (achter)namen, volgens haar, hebben gedragen (mondeling aan Lodewijks, in 2006).
[Zie voor de geschiedenis van de komst van de joden, in de 13e eeuw naar de (zuidelijke) Lage Landen, en i.h.b. naar "Nederland" vanaf einde 16e eeuw, het boek van Ludo Abicht (blzn. 24 e.v. resp. blz. 80 e.v.). Dit boek wordt genoemd onder het menu "Bronnen".]

Pereira hij was drapier (lakenkoopman), van De Tor Alto is geen beroep bekend.
Zij kwamen uit Portugal, De Tor Alto uit Vila Flor en Pereira uit Vila Real.

In het artikel onder de hyperlink "Joods leven in Amersfoort " wordt het gedicht "De nachtegaal van Amersfoort", van Vondel geciteerd. Voor dit gedicht zie hyperlink "Vondel" (in het gedicht, regel 20-24) en bij 1657.

PM
De hyperlink "Burgerrechtverleningen" geeft toegang tot de betreffende (getranscribeerde) akten van verlening burgerrecht in Archief Eemland van Pereira en De Tor Alto.
Vul de naam van een van de personen in onder Zoeken naar, en vink vervolgens Burgerrechtverleningen aan.

Hieronder wordt de betreffende bladzijde (1661) getoond (aanklikken geeft een vergroting en toelichting).

Link(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Joden_in_Nederland Joden in Nederland]
* [[media:Joods_leven_in_Amersfoort_tekst_Nechamah_Mayer-Hirsch.pdf| Joods leven in Amersfoort ]]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/j/joden Joden]
* [http://www.dbnl.org/tekst/vond001dewe08/vond001dewe08_0198.htm Vondel]
* [https://www.archiefeemland.nl/bronnen/archieven?mivast=28&miadt=28&mizig=0&miview=lst&mizk_alle=burgerrechtverleningen Burgerrechtverleningen]
* [https://www.nljewgen.org/burgerrechten-amersfoort/ Burgerrechtverleningen aan Joden]

Burgerrechtverleningen 1661 (''voor vergroting en transcriptie dubbel klikken'').

[[bestand:Burgerrecht1661_groot.jpg|400px|Burgerrechtverleningen 1661 Joseph Pereira en Emanuel de Tor Alto]]

Atlas Joods Nederland

2026-06-07T12:11:32Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=onderwerp
}}
{{Gebeurtenis
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}
}}
Mevrouw Nechamah Mayer-Hirsch heeft Abraham Abrahamsz (burgerrecht in 1641) en Isack Abramsz (burgerrecht in 1648), zonder dat zij als zodanig in de akten werden geduid, als eerste joodse burgers van Amersfoort genoemd (zie hyperlink `lijst Mayer-Hirsch`, "Atlas Joods Nederland" en onder "Burgerrechtverleningen" van Archief Eemland, door deze namen in te tikken). De namen zijn voor haar eenduidige, joodse (achter)namen; niemand anders dan een jood zou destijds deze (achter)namen, volgens haar, hebben gedragen (mondelinge mededeling in 2006).
Zie verder bij 1661 voor de eerste officiële burgerrechtverleningen aan joden in Amersfoort.

Onder de hyperlink Akevoth genealogisch en historisch onderzoek naar het Nederlands Jodendom.
Onder "Stenen archief", informatie over joodse begraafplaatsen.

[Zie voor de geschiedenis van de komst van de joden, in de 13e eeuw naar de (zuidelijke) Lage Landen, en i.h.b. naar "Nederland" vanaf einde 16e eeuw, het boek van Ludo Abicht (blzn. 24 e.v. resp. blz. 80 e.v.). Dit boek wordt genoemd onder het menu "Bronnen"]

== Link(s): ==
* [http://www.nljewgen.org/onderzoek/atlas/ Atlas Joods Nederland]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/voorouders/overige-bronnen?miview=ldt&mivast=28&mizig=242&miadt=28&milang=nl Burgerrechtverleningen]
* [https://www.nljewgen.org/burgerrechten-amersfoort/ Burgerrechtverleningen, lijst Mayer-Hirsch]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Jodendom Jodendom (1)]
* [https://www.dutchjewry.org Akevoth]
* [https://www.stenenarchief.nl/wp/ Stenenarchief]

De Stadsbron

2026-05-30T15:18:47Z

Jan Lodewijks:

De Stad Amersfoort

2026-05-30T15:17:41Z

Jan Lodewijks:

{{Bron
|uitgave=(https://www.destadamersfoort.nl); doorzoekbaar
}}

Start bouw van het nieuwe stadhuis

2026-05-29T10:34:38Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|indicatie=begin
|van=26-04-2024
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Stadhuis/gemeentehuis
}}
|bronnen={{Bronnen}}
}}
Vlak voor Koningingsdag 2024 begon men met de bouw van het nieuwe stadhuis, ook wel 'Huis voor de Stad', nadat men in januari 2024 begonnen is met het bouwrijp maken van het terrein. De architect is Kraaijvanger Architects, de aannemer is Dura Vermeer Bouw. In de zomer van 2026 opent het nieuwe stadhuis zijn deuren. Het Huis voor de Stad komt op de zogeheten Trapeziumlocatie. Dit is het terrein direct naast het spoor, tegenover het Eemplein en langs de rotonde De Nieuwe Poort.

Zie voor een fotoverslag van de voortgang van de bouw van het stadhuis, https://www.nieuwsplein33.nl en zoek daar op Fotoverslag stadhuis.

Start bouw van het nieuwe stadhuis

2026-05-18T06:38:45Z

Jan Lodewijks:

Wetgeving

2026-05-17T09:53:23Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=onderwerp
}}
{{Gebeurtenis
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
}}
[[bestand:wetsvoorstel.jpg|400px|frameless|Wetsvoorstel Wagenwerkplaats Amersfoort]]

== Link(s): ==
* [http://www.denederlandsegrondwet.nl Grondwetten]
* [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gemeentewet Gemeentewet 1851]
* [https://www.parlement.com/id/vh8lnhrqlywr Spoorwegwet 1860]
* [http://wetten.overheid.nl/ Wetten.nl]
* [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/WVO/brief/11000 Originele brief Wetsverzetting 1579]
* [http://www.archive.org/stream/woningwetmetinl00nethgoog#page/n11/mode/1up Woningwet 1901]

Opheffing van de gilden bij Koninklijk Besluit, bezittingen vervielen aan de stadsbesturen

2026-05-17T09:52:43Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1818
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Nijverh./industrie/diensten
}}{{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Zeven eeuwen Amersfoort
|pagina=blz. 42
}}{{Bronnen
|bron=Amersfoort. Geschiedkundige bijzonderheden.
|pagina=blz. 154
}}
}}
De bezittingen werden in archieven bewaard; in Amersfoort o.a. de puntboeken.

De wettelijke opheffing/afschaffing van het gildewezen dateert reeds van het einde van de oude Republiek in 1795. Gilden waren in strijd met de verkondigde vrijheid van beroep en bedrijf. Afschaffing volgde na herhaaldelijk debat in 1798 en 1808 en werd bevestigd door Koning Willem I in 1818.

Het 53e artikel van Algemene Beginselen en Burgerlijkeb; en Staatkundige Grondregels van de Staatsregeling van 1798 bepaalde dat alle gilden, corporaties of broederschappen van neringen, ambachten en fabrieken moesten worden opgeheven, en gaf iedere burger het recht een bedrijf op te richten (zie ook hyperlink "Grondwetten" en vervolgens bij Grondwet/Staatsregeling 1798, art. 53).

Op 17/10/1798 werden in Amersfoort de gilden ontbonden door een publicatie van het gemeentebestuur in opdracht van het Uitvoerend Bewind der Bataafse Republiek. Het laatste gilde dat in Amersfoort werd opgeheven was het gruttersgilde (bron: Rootselaar).

Halbertsma spreekt van "De opheffing der gilden kreeg bij koninklijk besluit in 1808 tenslotte definitief haar beslag." Hij doelt dan mogelijk op het debat van 1808.

Voor informatie over de Amersfoortse Puntboeken, zie de betreffende hyperlink.

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/g/gilden Gilden (2)]
* [http://geneaknowhow.net/faq/handel/gilden.htm Gilden (1)]
* [https://nl.wikipedia.org/wiki/Gilde_(beroepsgroep) Gilden (3)]
* [http://www.denederlandsegrondwet.nl Grondwetten]
* [https://www.archiefeemland.nl/bronnen/archieven?mistart=4&mivast=28&mizig=282&miadt=28&milang=nl&misort=last_mod%7Cdesc&miview=ldt&mizk_alle=puntboek Puntboeken]

Grondwet voor het Koningrijk der Nederlanden 1917

2026-05-17T09:52:00Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1917
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
}}

Link(s):
* [http://www.denederlandsegrondwet.nl Grondwetten]

Grondwet voor het Koningrijk der Nederlanden 1848

2026-05-17T09:51:24Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1848
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
}}

Link(s):
* [http://www.denederlandsegrondwet.nl Grondwetten]
* [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/Verkiezingen Verkiezingen 2e Kamer, 1848-1918]

Grondwet voor het Koningrijk der Nederlanden 1815

2026-05-17T09:50:51Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1815
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
|bronnen=
}}
Link(s):
* [http://www.denederlandsegrondwet.nl Grondwetten]

Grondwet van de Vereenigde Nederlanden

2026-05-17T09:50:11Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1814
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
}}

Link(s):
* [http://www.denederlandsegrondwet.nl Grondwetten]

Grondwet/Staatsregeling van de Bataafse Republiek

2026-05-17T09:49:36Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1798
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
}}

Link(s):
* [http://www.denederlandsegrondwet.nl Grondwetten]
* [https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi42bzspswzn/staatsregeling_van_1798_eerste_grondwet Eerste grondwet]

Alle kerken voor de wet gelijk gesteld, scheiding Kerk en Staat

2026-05-17T09:48:31Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1798
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Kerk/religie/ethos
}}{{Rubrieken
|rubriek=Kerk en overheid
}}{{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Amersfoort getekend. Rondgang door een oude stad.
|pagina=blz. 72
}}

}}
zie hyperlink "Grondwetten" en bij Grondwet/Staatsregeling van 1798.

Link(s):
* [https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi42bzspswzn/staatsregeling_van_1798_eerste_grondwet Grondwet/Staatsregeling van 1798]
* [http://www.denederlandsegrondwet.nl Grondwetten]

Oorlogslevens (bronnen WOII)

2026-05-17T09:44:59Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=onderwerp
}}
{{Gebeurtenis
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Militair/belegering/oorlog
}}{{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}
}}
== Link(s): ==
* [https://www.oorlogsbronnen.nl Bronnen WOII]

Katoendrukkerij opgericht; directie/bedrijfsleiding door de Turk of Armeniër, Louis Celebi; hij krijgt het burgerrecht van Amersfoort

2026-05-17T09:37:33Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1678
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Nijverh./industrie/diensten
}}{{Rubrieken
|rubriek=Textiel
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=De katoendrukkerij in Nederland tot 1813
|pagina=blz. 59, 62, 64, 257 en 258
}}{{Bronnen
|bron=Beschryving der stad Amersfoort
|pagina=blz. 794 en 795
}}
}}
Op 28 juni 1678 komt een verzoek van de Amsterdammers Jacob ter Gou en Henrick Popta, tot oprichting van een katoendrukkerij, binnen bij de vroedschap van Amersfoort. De directie/bedrijfsleiding zou bij Louwijs d'Celebi komen te liggen.
Waarschijnlijk was de oorspronkelijke naam Celebi; in de originele akte staat Louis Celebi; Smit gebruikt de naam Louwijs d'Celebi, citerend uit de Vroedschapsresolutie der stad Amersfoort d.d. vrijdag 28 juni 1678 en de tekst van de "Extraordinaris vergaderingh van den Raad" op die dag. Daarin wordt gesproken van "monsr Louwijs d' Celebi". Smit betitelt Louis Celebi als Turk en ook als "Turk", bij dat laatste verwijzend naar het in die tijd algemeen gebruikelijke scheldwoord voor een oosterling. De aanduiding Turk komt in de akte van Burgerrechtverlening en in de Vroedschapsresolutie niet voor. Ook Ter Gou en Popta hebben in 1678 het burgerrecht van Amersfoort verkregen ("vereert").
Voor de (originele akte van) burgerrechtverlening aan hen en aan Celebi, zie hyperlink "Burgerrechtverlening Celebi c.s.".

Een mening is, volgens Smit, dat katoendrukkunst via Oostindië-vaarders naar ons land is gebracht. Smit vindt het aannemelijk (blz. 59) dat de Indische katoendrukkunst over land via Armenië en Turkije naar Europa is gekomen. Armenië was een tussenstation tussen het westen en het oosten. Smit suggereert dat Celebi een Armeniër is geweest. Celebi zou een nieuw (Indisch) drukprocédé voor het eerst in Nederland, in Amersfoort, gaan toepassen.
De drukkerij zou volgens de resolutie werk gaan geven aan 30 of meer personen, inclusief de familie van Popta en van Celebi. De komst van deze nijverheid hield ook verband met, `.. bequamheit van 't water in de stadsgraft alhier..`

Smit meldt in een voetnoot (blz. 64), onder verwijzing naar Van Bemmel's "Beschryving der stad Amersfoort", 1760, dat deze drukkerij in de tweede helft van de 18e eeuw reeds moet zijn verdwenen. Smit citeert Van Bemmel: "Van tijd tot tijd en wel sedert een eeuw of anderhalf zijn mede verlopen en ten eenemale vernietigd verscheide fabrijcques en handwerken voormaals binnen deze stad opgericht, als n.l. het beelden, koleuren en verven van allerhande Oostindische katoenen en sitsen" (Van Bemmel, blz. 794-795).
(sits is met de hand gedecoreerde katoenen stof, oorspronkelijk in de 16e, 17e en 18e eeuw vervaardigd in India en Midden-Azië. Het woord komt van chintz, dat weer van het Hindi, chint stamt)

Er bestaan diverse plaatsnamen Celebi (minstens acht) in het huidige Turkije, o.a. aan de kust van Edirne. In 1678 maakte het huidige Turkije deel uit van het Osmaanse/Ottomaanse Rijk, dat zich einde 17e eeuw in het noorden uitstrekte tot het huidige Kroatië, Hongarije, zuid Oekraïne, de Krim en Roemenë. Vroeger kon bij uitbreiding ook onder een Turk, een mohammedaan of moslim worden verstaan (of zoals boven genoemd, als een algemeen gebruikelijk scheldwoord voor een oosterling). In dit geval zou betrokkene of een Osmaanse mohammedaan, uit welk deel van het Rijk dan ook, of eventueel een Armeniër of Syriër, kunnen zijn geweest. Er werd ook wel van een "Levantijn" gesproken, iemand uit de Levant, het Midden-Oosten in ruime zin. Er is geen onderzoek over deze persoon Celebi bekend. Opmerkelijk is de "Europese" voornaam; dit zou kunnen duiden op de zoon van een "oosterling" en een westerse moeder. In het huidige Turkije komt de persoonsnaam Celebi voor, naast Istanbul en in Ankara, i.h.b. aan de kust van de Zwarte Zee (in Sinop, Samsun, Ordu, Giresum en Trabzon. Bron: telefoonboek Turkije 2006). In Nederland komt de naam ook voor; in 2006 zelfs 23 keer op www.nationaletelefoongids.nl.

PM
De hyperlink "Burgerrechtverleningen" geeft toegang tot de betreffende (getranscribeerde) akten van verlening burgerrecht in Archief Eemland van Popta, Celebi en Ter Gou.
Vul de naam van een van de personen in onder Zoeken naar, en vink vervolgens Burgerrechtverleningen aan.

Link(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Ottomaanse_Rijk Osmaanse of Ottomaanse Rijk]
* [[Burgerrechtverlening 1678| Burgerrechtverlening Celebi c.s.]]
* [https://www.archiefeemland.nl/bronnen/archieven?mivast=28&miadt=28&mizig=0&miview=lst&mizk_alle=burgerrechtverleningen Burgerrechtverleningen]

33 Amersfoortse joden hebben nazikampen overleefd

2026-05-12T08:03:37Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|indicatie=na
|van=1945
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}{{Rubrieken
|rubriek=Militair/belegering/oorlog
}}{{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Vermoedelijk op transport (De Joodsche Raadcartotheek als informatiesysteem)
}}{{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=blz. 92-117, JB 2023; auteur Jan H. Lodewijks. In Jaarboek 2024 (p. 157) zijn enkele correcties op het artikel opgenomen. Zie ook hieronder de correctie uit 2025 betreffende het aantal kampoverlevenden
}}{{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=blz. 84-111, JB 2019; auteur Jan H. Lodewijks
}}
}}
In Amersfoort waren 769 joodse inwoners door de gemeente geregistreerd op basis van de Duitse Verordening 6/41. De Joden werden daarbij (vanaf februari 1941 tot en met december 1944) geregistreerd met een letter- en nummerduiding:

J, zij die drie of meer Joodse grootouders hadden, de voljoden,

GI, met twee Joodse grootouders, de halfjoden en

GII, met één Joodse grootouder, de kwartjoden.

In die gemeentelijke registratie zijn handmatig (ambtelijk tijdens de oorlog) 25 wijzigingen en doorhalingen aangebracht. Zie voor de reden en de consequenties van deze mutaties, betreffende het aantal Joden en het aantal per categorie-aanduiding, het artikel in Jaarboek 2023.

Zie voor gedetailleerde kwantitatieve gegevens over en onderzoek naar alle Joden in Amersfoort (categorieën J, GI en GII) in de periode 1941-1945, de artikelen in de Jaarboeken 2019 en 2023. Het Jaarboek-artikel uit 2023 is een vervolg/bijstelling van de bijlage uit het Jaarboek-artikel uit 2019.

In het Jaarboek-artikel van 2023 worden de namen, het kamp van bevrijding etc. van 34 overlevenden genoemd (tabel 7).
'''Correctie''' in 2025 van dit aantal kampoverlevenden door de auteur. De genoemde Abraham Zwaaf (1914) heeft de oorlog overleefd, maar is geen overlevende van Auschwitz. Hier is sprake van een verwisseling met Auschwitz-overlevende en naamgenoot, geboren in Amsterdam in 1915. Het aantal kampoverlevenden, genoemd op p. 105 is derhalve 33. De gemiddelde leeftijd genoemd in voetnoot 38 blijft 33,5 jaar. De tekst achter Barend Zwaaf (1888) in tabel 7, onder `bijzonderheden`, komt te vervallen. Verdere wijzigingen t.g.v. deze correctie: op p. 114 7e regel van onderen 29 voljoden moet zijn 28 en op p. 115 1e kolom, 15e regel van boven, 30 voljoden moet zijn 29.

Onder de overlevenden bevond zich het jonge gezin Aptroot uit de Van Campenstraat 27; vader Isidoor Simon (1910), moeder Lucie (1912) en de kinderen Ruth (1936), Jozef Benno (1938) en Alida (1941).
Het gezin was sinds 11 maart 1943 in Westerbork (barak B63) en is op 11 januari 1944 van Westerbork naar Bergen Belsen getransporteerd; samen met ruim duizend lotgenoten in het eerste transport naar dat nazikamp. Zij zijn door de Amerikanen op 13 april 1945 bij Farsleben uit een zgn. `dodentrein` bevrijd.

'''Bevrijd !'''
zie de link naar de persoonskaart van vader Isidoor Simon Aptroot van de Joodse Raad en de naoorlogse aantekeningen van het Rode Kruis (bron: Archiv Arolsen). Van de andere gezinsleden zijn identieke kaarten aanwezig in Archiv Arolsen.

Auschwitz-overlevende Jo(zeph) Koopman heeft zijn herinneringen van zijn verblijf in Westerbork en Auschwitz en zijn terugreis naar Nederland op papier gezet. Hij schreef deze (zelf spreekt hij van een `opstel`) kort na terugkeer in Amersfoort, onder de titel `Wandelende Joden`.

Jo Koopman was op 3 september 1944 vertrokken met het laatste treintransport van Westerbork naar Auschwitz. In dezelfde trein zaten de Joodse Amersfoorters Jacques Louis Michel Nijburg, Sonja Witstein en Barend Zwaaf; zij hebben Auschwitz ook overleefd.
Die trein vervoerde ook Otto Frank, zijn vrouw Judith en dochters Anne en Margot.

Na de bevrijding van Auschwitz door het Russische leger op 27 januari 1945, begon Koopman`s terugreis. Deze duurde vier maanden en voerde door Polen en Rusland naar Odessa en daarna met het passagiersschip `Monowai`, naar Marseille, vervolgens per trein naar Tilburg. Hij werd daar geïnterneerd in een repatriëringskamp op het terrein van de schoenfabriek Van Arendonk. Vandaar reisde hij enkele dagen later via een omweg, vanwege kapotte bruggen over de grote rivieren, met een vrachtauto over Nijmegen en Arnhem naar Amersfoort. Hij stapte voor de ingang van Kamp Amersfoort uit, enkele minuten lopen van zijn woonadres. Hij kwam terug bij zijn gezin op 2 juni 1945.

Jo Koopman spreekt in zijn `opstel` over bijna 1000 Nederlandse passagiers. Elders wordt gesproken van 800 Nederlanders. Het waren Joodse ex-gevangenen, voormalige Nederlandse krijgsgevangenen, ex-dwangarbeiders en een aantal collaborateurs. Op een overgeleverde passagierslijst (met daarop Jo Koopman, Barend Zwaaf en ook Otto Frank; zie link Passagierslijst) staan 232 Joodse Nederlanders (op enkelen na allen afkomstig uit Auschwitz; 172 mannen, vijf jongens, 51 vrouwen en vier meisjes).

In november 2025 is het boekje `De thuiskomst van Jo Koopman. Het bijzondere verhaal van een vergeten Amersfoortse wethouder` verschenen.
Daarin staat zijn verhaal `Wandelende Joden` en een beperkte levensbeschrijving, met de nadruk op zijn betekenis als wethouder voor Amersfoort.
Jo Koopman werd op 27 november 1945 namens de SDAP lid van de nood-gemeenteraad van Amersfoort en was van 9 juli 1945 tot 17 juli 1953 PvdA-wethouder van Amersfoort. Hij was van 1956 tot 1963 lid van de Tweede Kamer voor de PvdA; samen met Fedde Schurer en Huub Franssen behoorde hij
in de fractie tot de zogenaamde atoompacifisten.

Het boekje, dat o.a. is gesubsidieerd door het Mediafonds van de Provincie Utrecht, is te downloaden via de link Mediafonds Provincie Utrecht.

== Links ==

* [[media:8_Isidoor_Simon_Aptroot_Rode_Kruiskaart_voorzijde.jpg| Bevrijd ! Isidoor Simon Aptroot ]]
* [[media:Passagierslijst_teruggekeerde_Joden_met_schip_Monowai_Odessa_Marseille_21_mei_1945.jpg| Passagierslijst ]]
* [https://mediafondsprovincieutrecht.nl/producties/de-thuiskomst-van-jo-koopman/ Mediafonds Provincie Utrecht]

33 Amersfoortse joden hebben nazikampen overleefd

2026-05-07T07:06:03Z

Jan Lodewijks:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|indicatie=na
|van=1945
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Joods leven
}}{{Rubrieken
|rubriek=Militair/belegering/oorlog
}}{{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Vermoedelijk op transport (De Joodsche Raadcartotheek als informatiesysteem)
}}{{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=blz. 92-117, JB 2023; auteur Jan H. Lodewijks. In Jaarboek 2024 (p. 157) zijn enkele correcties op het artikel opgenomen. Zie ook hieronder de correctie uit 2025 betreffende het aantal kampoverlevenden
}}{{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=blz. 84-111, JB 2019; auteur Jan H. Lodewijks
}}
}}
In Amersfoort waren 769 joodse inwoners door de gemeente geregistreerd op basis van de Duitse Verordening 6/41. De Joden werden daarbij (vanaf februari 1941 tot en met december 1944) geregistreerd met een letter- en nummerduiding:

J, zij die drie of meer Joodse grootouders hadden, de voljoden,

GI, met twee Joodse grootouders, de halfjoden en

GII, met één Joodse grootouder, de kwartjoden.

In die gemeentelijke registratie zijn handmatig (ambtelijk tijdens de oorlog) 25 wijzigingen en doorhalingen aangebracht. Zie voor de reden en de consequenties van deze mutaties, betreffende het aantal Joden en het aantal per categorie-aanduiding, het artikel in Jaarboek 2023.

Zie voor gedetailleerde kwantitatieve gegevens over en onderzoek naar alle Joden in Amersfoort (categorieën J, GI en GII) in de periode 1941-1945, de artikelen in de Jaarboeken 2019 en 2023. Het Jaarboek-artikel uit 2023 is een vervolg/bijstelling van de bijlage uit het Jaarboek-artikel uit 2019.

In het Jaarboek-artikel van 2023 worden de namen, het kamp van bevrijding etc. van 34 overlevenden genoemd (tabel 7).
'''Correctie''' in 2025 van dit aantal kampoverlevenden door de auteur. De genoemde Abraham Zwaaf (1914) heeft de oorlog overleefd, maar is geen overlevende van Auschwitz. Hier is sprake van een verwisseling met Auschwitz-overlevende en naamgenoot, geboren in Amsterdam in 1915. Het aantal kampoverlevenden, genoemd op p. 105 is derhalve 33. De gemiddelde leeftijd genoemd in voetnoot 38 blijft 33,5 jaar. De tekst achter Barend Zwaaf (1888) in tabel 7, onder `bijzonderheden`, komt te vervallen. Verdere wijzigingen t.g.v. deze correctie: op p. 114 7e regel van onderen 29 voljoden moet zijn 28 en op p. 115 1e kolom, 15e regel van boven, 30 voljoden moet zijn 29.

Onder de overlevenden bevond zich het jonge gezin Aptroot uit de Van Campenstraat 27; vader Isidoor Simon (1910), moeder Lucie (1912) en de kinderen Ruth (1936), Jozef Benno (1938) en Alida (1941).
Het gezin was sinds 11 maart 1943 in Westerbork (barak B63) en is op 11 januari 1944 van Westerbork naar Bergen Belsen getransporteerd; samen met ruim duizend lotgenoten in het eerste transport naar dat nazikamp. Zij zijn door de Amerikanen op 13 april 1945 bij Farsleben uit een zgn. `dodentrein` bevrijd.

'''Bevrijd !'''
zie de link naar de persoonskaart van vader Isidoor Simon Aptroot van de Joodse Raad en de naoorlogse aantekeningen van het Rode Kruis (bron: Archiv Arolsen). Van de andere gezinsleden zijn identieke kaarten aanwezig in Archiv Arolsen.

Auschwitz-overlevende Jo(zeph) Koopman heeft zijn herinneringen van zijn verblijf in Westerbork en Auschwitz en zijn terugreis naar Nederland op papier gezet. Hij schreef deze (zelf spreekt hij van een `opstel`) kort na terugkeer in Amersfoort, onder de titel `Wandelende Joden`.

Jo Koopman was op 3 september 1944 vertrokken met het laatste treintransport van Westerbork naar Auschwitz. In dezelfde trein zaten de Joodse Amersfoorters Jacques Louis Michel Nijburg, Sonja Witstein en Barend Zwaaf; zij hebben Auschwitz ook overleefd.
Die trein vervoerde ook Otto Frank, zijn vrouw Judith en dochters Anne en Margot.

Na de bevrijding van Auschwitz door het Russische leger op 27 januari 1945, begon Koopman`s terugreis. Deze duurde vier maanden en voerde door Polen en Rusland naar Odessa en daarna met het passagiersschip `Monowai`, naar Marseille, vervolgens per trein naar Tilburg. Hij werd daar geïnterneerd in een repatriëringskamp op het terrein van de schoenfabriek Van Arendonk. Vandaar reisde hij enkele dagen later via een omweg, vanwege kapotte bruggen over de grote rivieren, met een vrachtauto over Nijmegen en Arnhem naar Amersfoort. Hij stapte voor de ingang van Kamp Amersfoort uit, enkele minuten lopen van zijn woonadres. Hij kwam terug bij zijn gezin op 2 juni 1945.

Jo Koopman spreekt in zijn `opstel` over bijna 1000 Nederlandse passagiers. Elders wordt gesproken van 800 Nederlanders. Het waren Joodse ex-gevangenen, voormalige Nederlandse krijgsgevangenen, ex-dwangarbeiders en een aantal collaborateurs. Op een overgeleverde passagierslijst (met daarop Jo Koopman, Barend Zwaaf en ook Otto Frank; zie link Passagierslijst) staan 232 Joodse Nederlanders (op enkelen na allen afkomstig uit Auschwitz; 172 mannen, vijf jongens, 51 vrouwen en vier meisjes).

In november 2025 is het boekje `De thuiskomst van Jo Koopman. Het bijzondere verhaal van een vergeten Amersfoortse wethouder` verschenen.
Daarin staat zijn verhaal `Wandelende Joden` en een beperkte levensbeschrijving, met de nadruk op zijn betekenis als wethouder voor Amersfoort.
Jo Koopman werd op 27 november 1945 namens de SDAP lid van de nood-gemeenteraad van Amersfoort en was van 9 juli 1945 tot 17 juli 1953 PvdA-wethouder van Amersfoort. Hij was van 1956 tot 1963 lid van de Tweede Kamer voor de PvdA; samen met Fedde Schurer en Huub Franssen behoorde hij
in de fractie tot de zogenaamde atoompacifisten.

Het boekje, dat o.a. is gesubsidieerd door het Mediafonds van de Provincie Utrecht, is te downloaden via de link Mediafonds Provincie Utrecht.

== Links ==

* [[media:8_Isidoor_Simon_Aptroot_Rode_Kruiskaart_voorzijde.jpg| Bevrijd ! Isidoor Simon Aptroot ]]
* [[media:Passagierslijst_teruggekeerde_Joden_met_schip_Monowai_Odessa_Marseille_21_mei_1945.jpg| Passagierslijst ]]
* [https://mediafondsprovincieutrecht.nl/producties/de-thuiskomst-van-jo-koopmann/ Mediafonds Provincie Utrecht]