Tijdbalk Amersfoort - Gebruikersbijdragen [nl]

Stad neemt Observantenklooster over; deel oefenplaats schutterij (Doelen) rest o.a. stadsgeneesheer en glasblazerij

2018-07-31T18:48:10Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1579
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Klooster/gasthuis
}}{{Rubrieken
|rubriek=Onderwijs
}}{{Rubrieken
|rubriek=Brand(weer)
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Amersfoort getekend. Rondgang door een oude stad.
|pagina=blz. 86
}}{{Bronnen
|bron=Observantenklooster Amersfoort
|pagina=blz. 40-112
}}
}}
Na de Alteratie/Reformatie (in Amersfoort in 1579) heeft het gebouw vele functies gehad. Zo werd het in de 16e eeuw gebruikt als schuttersdoelen. Later is uit de kantine van die doelen het belangrijkste logement van de stad ontstaan. Daar logeerden hoge gasten, o.a. Tsaar Peter de Grote (1716), Prins Frederik Hendrik (1630 en 1640) en Koningin Karoline Mathilde van Denemarken (1766).
Later werd er een artillerie- en genieschool in gevestigd. Verder het "werkinstituut tot wering der bedelarij" (1816-1826), een kazerne tot 1883 (genaamd, "het Werkhuis"; in 1883 Willem III kazerne gereed), dependance van de HBS (Hogere Burger School), een brandweerkazerne, gemeentelijke werkplaatsen.
In 1970 was er toestemming (van Ministerie van CRM) tot sloop, deze werd in 1973 ingetrokken, waarna van 1980-1982 de gebouwen werden gerestaureerd.
In 1982 betrokken het Gemeentearchief en de Gemeentelijke Sociale Dienst het complex.

In de periode 1977-1982 is archeologisch onderzoek binnen het gebouwencomplex van het Observantenklooster verricht door de afdeling "Vallei en Eemland" van de Archeologische Werkgemeenschap voor Nederland (AWN). Bron: Observantenklooster Amersfoort, blz. 125 e.v.

Doelen werden ook Schuttershof of Stadsdoelen genoemd.

Voor foto's kies als zoekterm Observant onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [http://www.joostdevree.nl/shtmls/glas.shtml Glas (1)]
* [http://www.kapucijnen-vlaanderen.be/de_kapucijnen___.htm Observantie]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/o/observantenklooster-of-minderbroederklooster Klooster (2)]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]

Vanaf 1579 Sint Aegtenkapel in gebruik bij gemeente (opslagplaats, pakhuis en tabaksdepot)

2018-07-31T18:46:32Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1579
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Klooster/gasthuis
}}{{Rubrieken
|rubriek=Tabak
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Amersfoort getekend. Rondgang door een oude stad.
|pagina=blz. 80
}}
}}
Voor foto's kies als zoekterm Aegtenkappel onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/t/tabak-1 Tabak (1)]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]

Einde Sint Jansconvent

2018-07-31T18:45:25Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1579
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Klooster/gasthuis
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Amersfoort getekend. Rondgang door een oude stad.
|pagina=blz. 36
}}
}}
Link(s):
* [http://www.heiligen.net/aug/frm2908.htm Johannes ]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/j/jansklooster Jansklooster]

Reformatie in Amersfoort (Alteratie/wetsverzetting)

2018-07-31T18:44:31Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1579
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Kerk/religie/ethos
}}{{Rubrieken
|rubriek=Kerk en overheid
}}{{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Amersfoort getekend. Rondgang door een oude stad.
|pagina=blz. 18
}}{{Bronnen
|bron=De Sint-Joriskerk te Amersfoort. Van hofkapel tot kapittelkerk.
|pagina=blz. 31
}}{{Bronnen
|bron=Beschryving der stad Amersfoort
|pagina=blz. 603, deel II (namen van de stadsbestuurders na de wetsverzetting)
}}{{Bronnen
|bron=Het regentenpatriciaat van Amersfoort van de zestiende tot de negentiende eeuw. Artikel in: Flehite, jrg. 19, nr. 3/4 dec. 1988, blzn. 36-41
|pagina=blz. 38
}}
}}
Beter is te spreken van Alteratie (letterlijk verandering) dan van Reformatie (term voor het kerkelijk hervormingsproces in de 16e eeuw).
De Opstand wordt ook de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) genoemd.

Bij de Alteratie dwingt Jan van Nassau (de Oude, broer van Willem van Oranje) de stad tot de zijde van de Opstand; hij wijst aantal kerken toe aan Calvinisme.

Onder de hyperlink "Originele brief Wetsverzetting 1579", de brief van Jan van Nassau aan zijn broer Willem van Oranje over de wetsverzetting in Amersfoort in 1579. Deze brief is destijds verzonden uit Amersfoort (de originele brief berust bij het Koninklijk Huisarchief, Den Haag; brief nr. 11000).
Onder de hyperlink "Transcriptie brief Wetsverzetting 1579" staat de transcriptie van deze in het duits gestelde brief van 14 maart 1579.
In algemene zin is de inhoud:
De oude magistraat heeft zonder al te veel problemen afstand gedaan en er is een nieuwe magistraat. Jan van Nassau verzoekt zijn broer Willem van Oranje deze personen, die ook wel eerder in de raad hebben gezeten, genoemd in de bijlage ("eingeslossene Zettel", regel 22; niet aanwezig bij de originele brief), te bevestigen.

In maart 1579 gaf Amersfoort zich over aan de troepen van Jan van Nassau en de stad Utrecht. Op 17 maart komt een nieuwe stadsregering tot stand, met een zeer gemengd karakter: de beide burgemeesters zijn hervormd, 4 schepenen katholiek en 6 hervormd (2 onbekend), 3 raden katholiek en 6 hervormd (3 onbekend). In het stadsbestuur is de sterke "verzwagering" (broers, zwagers, schoonvaders en schoonzoons) van vóór 1579 voortgezet.
Bron: J.G. Smit (1988).

Zie voor de overige brieven uit Amersfoort aan/van Willem van Oranje, de hyperlink "Brieven"; bij de zoekfunctie in vak "verzendplaats", Amersfoort intikken.

Link(s):
* [http://resources.huygens.knaw.nl/wvo/app/brieven?br_numr=11000&query_reset=1 Originele brief Wetsverzetting 1579]
* [[Transcriptie van een brief van Jan van Nassau aan Willem van Oranje| Transcriptie brief Wetsverzetting 1579]]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_van_Nassau Jan van Nassau]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/b/belegeringen-aanslagen Belegeringen]
* [http://resources.huygens.knaw.nl/wvo/app/zoek_geavanceerd Brieven]
* [http://www.dutchrevolt.leiden.edu/Pages/start.aspx de Opstand (2)]

"Bollenburgh" door de stad aangekocht, wordt Stads lint- en spinhuis, opgeheven in 1642; thans Muurhuizen nr. 19

2018-07-31T18:43:17Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1575
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Muurhuizen
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 270
}}
}}
In het spinhuis werkten arme kinderen, o.a. de weeskinderen uit het "Burgerweeshuis", dat sinds 1612 was gelegen aan de Zuidsingel. Deze kinderen gingen de Lombardbrug over die in 1612 bij "Bollenburgh" over de gracht was gemaakt. De straat die op de brug uitkomt, heet daarom "Weeshuisgang".

Voor foto's kies als zoekterm Bollenburg/Burgerweeshuis onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/s/stadslint-en-spinhuis Spinhuis]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [http://www.burgerweeshuis-amersfoort.nl/pages/home.htm Het Burgerweeshuis]

Geuzen bezetten tijdelijk de stad, plundering kerken en beeldenstorm; daarna stad katholiek en aanvaarding Filips II

2018-07-27T19:36:33Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1572
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Kerk en overheid
}}{{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=De Sint-Joriskerk te Amersfoort. Van hofkapel tot kapittelkerk.
|pagina=blz. 31
}}{{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 34
}}
}}
De kaart onder de hyperlink van de Lage Landen is te vergroten, door deze aan te klikken.

Link(s):
* [http://members.home.nl/pushkar/woordenlijst.html Geuzen (1)]
* [http://www.terra.es/personal7/jqvaraderey/155648lc.gif Lage Landen]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/b/belegeringen-aanslagen Belegeringen]
* [http://www.dutchrevolt.leiden.edu/Pages/start.aspx de Opstand (2)]
* [http://www.blikopdewereld.nl/Ontwikkeling/index.php/economie/45-historische-themas/259-deel-4-opstand de Opstand (1)]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Geuzen_(geschiedenis) Geuzen (2)]

Overstroming in Amersfoort (Allerheiligenvloed)

2018-07-27T19:35:18Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|indicatie=ca.
|van=1570
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Water
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 326
}}
}}
Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/o/overstromingen Overstromingen]

Stadsplattegrond gemaakt door Jacob van Deventer (i.o.v. Filips II)

2018-07-27T19:34:27Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1570
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Grondgebied/inwoners
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 271
}}
}}
Zie voor stadsplattegronden onder hyperlink "Kaartencollectie" en vervolgens op de zoekterm stadsplan, of bij kaartype: plattegrond kiezen.
Voor het inzien van kaarten, als zoekterm kaart invoeren.
Voor de oudste kaart van Amersfoort (van Jacob van Deventer), zoek onder kaartnummer 1001_282 bij Kaartencollectie.

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/s/stadsplattegronden Plattegrond]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/kaarten-en-ontwerptekeningen Kaartencollectie (Archief Eemland)]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Jacob_van_Deventer Jacob van Deventer]

Verkoop van het `Secretarishuisje` aan de Stichting Centrale Woningzorg (SCW)

2018-07-27T19:33:31Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=20-12-1988
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Secretarishuisje
}}{{Rubrieken
|rubriek=Muurhuizen
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Amersfoortse Muurhuizen. Dieventorencomplex en Secretarishuisje.
|pagina=blz. 140
}}
}}
31/5/1999 in economisch eigendom overgegaan naar de N.V. Maatschappij Stadsherstel.
Op 13/12/2002 in volledig eigendom overgegaan.

Voor de historie van het pand en de bewoners wordt verwezen naar het boek van Sandra Siemers.

Zie voor de organisatie `Stadsherstel`ook bij 1971.

Voor foto's kies als zoekterm Secretarishuisje onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/s/secretarishuisje Secretarishuisje (1)]
* [http://www.shmn.nl/home/ Stadsherstel Midden-Nederland]

Oudste bekende transportakte waarin de bewoners van het `Secretarishuisje` worden genoemd

2018-07-27T19:32:08Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1496
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Muurhuizen
}}{{Rubrieken
|rubriek=Secretarishuisje
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Amersfoortse Muurhuizen. Dieventorencomplex en Secretarishuisje.
|pagina=blz. 39, 84, 102-105
}}
}}
De naam van het `Secretarishuisje`, thans Muurhuizen 109, zou (sinds de 20e eeuw) zijn ontleend aan de stadssecretaris en notaris mr. Jan Both Hendriksen.
Hij zou in het pand hebben gewoond in de 18e eeuw.
Sandra Siemers toont in haar boek aan dat hij niet in het pand heeft gewoond en ook geen bezittingen in Amersfoort had.
Met het verschijnen van haar studie in 2011 blijkt dat tot dan verschenen informatie over de bouw- en bewonersgeschiedenis van het `Secretarishuisje` anders, dan wel niet juist is. Deze geschiedenis wordt met dit boek gedeeltelijk herschreven.
In de 16e eeuw is het huis "gemoderniseerd". Uit die tijd stammen de schelpmotieven boven de ramen en de zandstenen deuromlijsting. De betekenis van de dierenafbeeldingen (familiewapens?) in de zandsteen, een wolf met drie lelies en een bok- of vogelkop is onbekend (Siemers, 91, 92).

De schelp is bekend als symbool van geboorte of wedergeboorte. Het is daarom dat Venus hieruit opstijgt in het schilderij 'De Geboorte van Venus' van Sandro Botticelli. Het is een symbool van een voorchristelijke vruchtbaarheidsrite, dat net als zoveel heidense symbolen en riten door de katholieke kerk zijn overgenomen, zie hyperlink "Sandro Botticelli"; een schelpmotief is ook aanwezig boven de ramen van Havik nr. 35 (evenals het Secretarishuisje met trapgevel) en boven de ramen van het middelste gebouw (het neorenaissance-deel van architect H. Kroes) van museum Flehite, op de begane grond, en verder boven de ramen op de begane grond van de panden aan de Stadsring 48-50. Dit gebouw is mogelijk ook ontworpen door architect H. Kroes.

Voor de historie van het pand en de bewoners wordt verwezen naar het boek van Sandra Siemers.

Voor foto's kies als zoekterm Secretarishuisje onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/m/muurhuizen Muurhuizen]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/b/botticel/5allegor/index.html Sandro Botticelli]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/s/secretarishuisje Secretarishuisje (1)]

Sint Elisabeth Gasthuis / Ziekenhuis gesticht; in 1577 door de stad erkend

2018-07-27T19:30:59Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1559
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Muurhuizen
}}{{Rubrieken
|rubriek=Klooster/gasthuis
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 85
}}{{Bronnen
|bron=Middeleeuwse huizen in Amersfoort
|pagina=blz. 66-77
}}{{Bronnen
|bron=Amersfoort in prent
|pagina=blz. 80-81
}}{{Bronnen
|bron=Ach Lieve Tijd. 900 jaar Amersfoort en de Amersfoorters.
|pagina=Blz. 229
}}
}}
Gesticht door de Broeders en Zusters van de Heilige Drievuldigheid.
Het traptorentje is aangebouwd in 1614; het traptorentje (van 1569) van huis Prattenburg (Muurhuizen nrs. 201; zie hyperlink) heeft mogelijk als voorbeeld gediend.

Het heeft tot het begin van 20e eeuw dienst gedaan. Er konden ongeveer tien zieken worden opgenomen. Zij mochten geen besmettelijke ziekte hebben.
Het Sint Elisabethziekenhuis is genoemd naar de Heilige Elisabeth van Thüringen, een dochter van een Hongaarse koning, bekend om haar onbaatzuchtige hulp aan zieken en armen.
Het ziekenhuis is in 1577 door de stedelijke overheid erkend. In 1578 werden twee muurhuizen gekocht, de nrs. 31 en 33. Later werd ook nr. 35 gekocht. Opmerkelijk is dat het ziekenhuis ook na de Alteratie in 1579 katholiek is gebleven.

In 1907 werd een nieuw ziekenhuis in de Sint Andriesstraat in gebruik genomen en in 1969 verhuisde het naar de Ringweg Randenbroek (toen ter plaatse van het ziekenhuis, genaamd Metgensbleek).
Het gebouw van het eerste ziekenhuis in de Muurhuizen is te herkennen aan het torentje met een scheepje er bovenop.
Zie voor foto's onder hyperlink "Beeldbank", o.a. de fotonrs. 00066, 00067, 03946, 03947, 03980.

Zie voor de geografische ligging van het Vorstendom Thüringen, de hyperlink.

De Sint Elisabeths-vloeden van 1404, 1421 en 1424, vonden plaats op/rond de naamdag van Elisabeth van Thüringen, 17 november, in Holland en Zeeland.

Link(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Elisabeth_van_Hongarije Elisabeth van Thüringen]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Drie-eenheid Drievuldigheid]
* [http://www.hoeckmann.de/deutschland/index.htm Thüringen 1789]
* [http://www.heiligen.net/nov/frm1711b.htm Elisabeth]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/m/muurhuizen Muurhuizen]

Staking van wevers en vollers

2018-07-27T19:29:51Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1555
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Nijverh./industrie/diensten
}}{{Rubrieken
|rubriek=Textiel
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 273
}}{{Bronnen
|bron=Bij afwezigheid van de schout. Het persoonlijke ambtsdagboek van Cornelis Volckenszoon; burgemeester van Amersfoort (1555-1556).
|pagina=blz. 20-22
}}
}}
In "Bij afwezigheid van de schout" persoonlijke aantekeningen van burgemeester Volckenszoon rond deze staking.

Zoek onder hyperlink "Leiden" naar de werkwijze vollen en naar het beroep van voller/volder.
Voor afbeeldingen van (oude) beroepen en ambachten, zie onder de hyperlink "Beroepen en ambachten".

De eerste zgn. "klassieke" staking was in 1898 (zie aldaar).

==Link(s):==
* [http://home.hccnet.nl/jj.pison/leiden.htm Leiden]
* [http://www.textielmuseum.nl/ Textielmuseum]
* [http://www.lastpak.nl/emel/images/his/lezing.html Laken/textiel]
* [http://www.geneaknowhow.net/in/beeld.htm Beroepen en ambachten]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/s/staking Staking 1555]

Gilbert van Schoonbeke krijgt octrooi van Karel V voor graven van kanaal van Amersfoort naar de Emmikhuizerberg

2018-07-27T19:28:20Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1550
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Omstreken van Amersfoort
}}{{Rubrieken
|rubriek=Eem
}}{{Rubrieken
|rubriek=Water
}}{{Rubrieken
|rubriek=Koppelpoort
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=De veenkolonie Veenendaal. Turfwinning en waterstaat in het zuiden van de Gelderse Vallei 1546-1653.
|pagina=blz. 61, 63, 68, 143 en 151
}}{{Bronnen
|bron=Flehite, tijdschrift voor heden en verleden van Oost-Utrecht. Vanaf jrg. 1, november 1964 nr. 1 t/m jrg. 26, nr. 3/4 1999
|pagina=blz. 30 t/m 41, jrg. 20 nr. 3/4 december 1989
}}{{Bronnen
|bron=Proeve over de loop van de rivier de Eem, en de vroegere toestand der landstreek aan hare boorden gelegen
}}{{Bronnen
|bron=Waterschapskroniek Vallei & Eem. deel 1 (777-1616): Amersfoort lag aan zee.
|pagina=blz. 116
}}{{Bronnen
|bron=Bij afwezigheid van de schout. Het persoonlijke ambtsdagboek van Cornelis Volckenszoon; burgemeester van Amersfoort (1555-1556).
|pagina=blz. 87
}}
}}
De inning van impost van de aangevoerde turf, was bij de Koppelpoort.

Gilbert van Schoonbeke (1519-1556) was een "investeerder" uit Antwerpen. Hij kreeg op 31 maart 1550 octrooi/concessie van Karel V, om het kanaal (later de Schonerbeker Grift genoemd) te graven en turf af te voeren, van het gebied ten zuiden van Scherpenzeel/Renswoude naar Amersfoort.
In het octrooi zat ook de opdracht van Karel V om de Eem tussen Amersfoort en de Melm (zie bij 1457, 1555 en 1618) uit te diepen en de stadsgrachten van Amersfoort te verdiepen. Ten zuiden van de stad werd de zgn. boezem (of "houwer") van Schoonbeke aangelegd *); zie hyperlink "Schoonbeke".
Het kanaal (volgens het octrooi moest het 6 m. breed zijn en op de bodem 5m.) begon ten zuiden van de Heiligenberg, vanuit de Heiligenberger Beek achter het koetshuis van het huis Heiligenberg langs, vervolgens via het huidige Leusden Zuid (Leusder Grift) en via de huidige Woudenbergse Grift, in de richting van de Emmikhuizerberg; zie hyperlink "Schoonbeke".

In 1551 was de Grift zover gereed dat turf met schuiten naar Amersfoort kon worden afgevoerd. De compagnie van Schoonbeke moest impost betalen voor de turf die per schip over de Grift werd afgevoerd. De inning begon in juli 1551 bij de Spuipoort (Koppelpoort) in Amersfoort. Op het einde van de concessie, die afliep in 1585, begon de compagnie het onderhoud van de Grift te verwaarlozen.

Het octrooi was verleend voor 36 jaar. Aan het einde van deze periode is de genoemde boezem weer gedicht (de turf was ook vrijwel op). Ook was de Schonebekergrift ten noordwesten van Woudenberg aan het einde van de 16e eeuw verland en bij Leusbroek al afgedamd en gestopt (bron: Mijnssen-Dutilh, Amersfoort lag aan zee, blz. 116 en 155).

De turfpramen voeren van/naar de Eem buiten de Koppelpoort, door de westelijke gracht(en) naar de "boezem van Schoonbeke" bij Monnikendam, en dan via deze boezem, een stukje min of meer "parrallel" aan en ten westen van de Heiligenberger Beek naar het zuiden, om daarna deze beek te vervolgen tot aan bovengenoemd punt achter de Heiligenberg.
Zie voor deze vaarroute de stadsplattegrond van Braun en Hogenberg 1588 (kaartnumer 1001_271 onder hyperlink "Kaartencollectie").

Voor kaarten van de Schonebekergrift, Leusdergrift en Woudenbergergrift (Woudenbergse Grift), zie hyperlink "Kaartencollectie", en vul bij "watergang" de naam van een van deze griften in.
Zie voor de ligging van de Emminkhuizerberg (in deze tijd geschreven met een n; zie ook hieronder) de hyperlink "Gelderse Vallei". De gele stip op de AHN-kaart tussen de Utrechtse Heuvelrug en het Veluwemassief is de Emminkhuizerberg. Heden ten dage is deze berg in het landschap te zien, ten noorden van de snelweg A12 (Utrecht-Arnhem), tussen Maarsbergen en Veenendaal, ter hoogte van Renswoude.
De "bult" [+ 21,8 m NAP (zie hyperlink), ontstaan in de voorlaatste ijstijd, het Saaliën, 300.000-100.000 v. Chr.] ligt ingeklemd tussen de A12 en de spoorlijn Utrecht-Arnhem.
Door bij hyperlink "AHN" uw postcode in te tikken, wordt de hoogteligging van uw woonomgeving aangegeven.

Ymmickhuysen (Emminckhuizerberg, Emminkhuizerberg of Emmikhuizerberg) is afgeleid van de naam Eem. Deze naam is ook terug te vinden in Amerongen (eigenlijk Hemer Enge), Hamersveld en Emiclaer. Bron: van Asch van Wijck, blz. 20, 28 en 31. Ook het begrip Beemden, komt van be-eemen, bewateren en betreft weilanden, langs het water, die bij wassend water van de rivier worden overstroomd of bewaterd (van Asch van Wijck, 97).

De herberg 't Croontje, genoemd onder de link Turf, heette vroeger Couwenhoven en (in de volksmond) de Turfton (zie bron Tijdschrift Flehite 1989). Aldaar bestond het recht om turf "en detail" te verkopen.

*) Het Gerecht vaardigde in 1555 een bevel uit voor de gemachtigden van de Compagnie van de venen (dit is de Compagnie van Gilbert van Schoonbeke) om hun schuiten in hun eigen vaart af te meren of elders naar eigen goeddunken. In geen geval mogen zij die in de stadsgrachten doen aanleggen. (bron: "Bij afwezigheid van de schout", blz. 87). Met hun eigen vaart wordt waarschijnlijk bedoeld de hiervoor genoemde, door de Compagnie gegraven, "boezem of houwer" dicht bij de stad of het "Compagniekanaal" verderop ten zuiden van de Heiligenberg(-erbeek). Zie voor de locatie van deze boezem en van het kanaal, bij de hyperlinks "Historie van de waterlopen" en "Schoonbeke". Gilbert van Schoonbeke wordt in het boek "Bij afwezigheid van de schout" op blz. 103, Chilibaert genoemd.

Link(s):
* [[Schoonbeke]]
* [http://www.gemeentearchief.veenendaal.nl/index.php?simaction=content&mediumid=10&pagid=677&fontsize=12&stukid=3518 Veenendaal]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/kaarten-en-ontwerptekeningen Kaartencollectie (Archief Eemland)]
* [http://home-1.tiscali.nl/~wr2777/NAP-niveau.htm NAP (Normaal Amsterdams Peil)]
* [http://www.ahn.nl/postcodetool AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/t/turf Turf]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Gelderse_Vallei Gelderse Vallei (Wikipedia)]

[[bestand:Boezem_van_Schoonbeke_groot.jpg|200px|Schoonbeke]]
[[bestand:Schoonebekergrift4_groot.jpg|200px|Schoonbeke]]
[[bestand:Schoonebekergrift2_groot.jpg|200px|Schoonbeke]]
[[bestand:stroomgebied_Eem_groot.jpg|200px|Gelderse Vallei]]
[[bestand:AHN_kaart_groot.jpg|200px|Gelderse Vallei]]
[[bestand:vragen_waterlopen_groot.jpg|200px|Historie van de waterlopen in de stad]]

Stichting huis voor arme weeskinderen aan de Cingel (Singel/het huidige 't Zand)

2018-07-27T19:26:42Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1550
|rubrieken=
|bronnen={{Bronnen
|bron=Het Burgerweeshuis van Amersfoort
|pagina=blz. 9
}}{{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 325
}}
}}
Voor foto's kies als zoekterm Burgerweeshuis onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/n/nicolaasweeshuis Sint Nicolaasweeshuis]
* [http://www.heiligen.net/dec/frm0612.htm Nicolaas]
* [http://www.burgerweeshuis-amersfoort.nl/pages/home.htm Het Burgerweeshuis]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/w/weeshuis Weeshuizen]

Van Oldenbarnevelt woont van 1556-1564 in "Bollenburgh", Muurhuizen nr. 19ab

2018-07-27T19:24:27Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1556
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Muurhuizen
}}{{Rubrieken
|rubriek=Van Oldenbarnevelt
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 219
}}{{Bronnen
|bron=Amersfoort '40-'45
|pagina=blz. 117
}}{{Bronnen
|bron=Bollenburg. Het huis van Oldenbarnevelt.
|pagina=blz. 29-31
}}
}}
In de Tweede Wereldoorlog werd Bollenburg "Huize Vulkaan" genoemd, er was een illegale drukkerij gevestigd en het huis was ook onderduikadres (o.a. voor Jan de Cler, bekend van de omroep KRO; overleden 23 februari 2009).

Het huis is ook bekend als "Het Huis van Oldenbarnevelt".

In 1556 werd het pand gekocht door vader Gerrit van Oldenbarnevelt en zijn vrouw jonkvrouw Deliana van Weede. Het pand werd in 1575 door Gerrit verkocht.

Link(s):
* [https://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_de_Cler Jan De Cler]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Raadspensionaris Landsadvocaat]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/m/muurhuizen Muurhuizen]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/o/oldenbarnevelt Oldenbarnevelt (2)]
* [http://www.gahetna.nl/collectie/archief/ead/index/eadid/3.01.14 Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt]

Johan van Oldenbarnevelt geboren (omgeving van de Kortegracht?)

2018-07-27T19:22:25Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=14-9-1547
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC)
}}{{Rubrieken
|rubriek=Muurhuizen
}}{{Rubrieken
|rubriek=Van Oldenbarnevelt
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Zeven eeuwen Amersfoort
|pagina=blz. 129
}}{{Bronnen
|bron=Amersfoort zoals het was
|pagina=blz. 33
}}{{Bronnen
|bron=Flehite. Historisch jaarboek voor Amersfoort en omstreken.
|pagina=blz. 8-19, JB 2012; auteur Dick Kaajan
}}
}}
Van Oldenbarnevelt is op 13/5/1619 onthoofd op het Binnenhof in Den Haag.

Op de plaats waar nu de panden Kortegracht 22 en 24 staan, zou Johan van Oldenbarnevelt op 14 september 1547 zijn geboren (discussie hierover is gaande; veelal wordt geschreven: geboren in Amersfoort of omgeving). In 1549 verhuisde hij met zijn ouders naar het huis "Bollenburgh" in de Muurhuizen (thans nr. 19).
Het smalle steegje naast pand 22 draagt de naam "Oldenbarneveltsteeg" (zie voetnoot 1).
Zie voor foto's onder zoekterm Oldenbarneveltsteeg bij hyperlink "Beeldbank".

Van Oldenbarnevelt was gehuwd met Maria van Utrecht. Zie voor verdere (beperkte) familiegegevens in de database van de "Mormonen" (USA), onder de hyperlink "Genealogie". [In het algemeen: voor meer genealogische informatie/bronnen, zie onder Links / Geschiedenis algemeen, en Links / Historie Amersfoort / Archief Eemland onder Digitale stamboom].

{|
|-
|voetnoot 1
|
<pre>Deze steeg heette oorspronkelijk steeg van Rijck Aertsen van Oldenbarnevelt (1600-1674); de steeg lag naast diens huis aan de Valkestraat en wordt voor het eerst genoemd in 1677.
Komt al in 1715 voor als Oldenbarneveltsteeg. De straat is dus niet genoemd naar staatsman Van Oldenbarnevelt, maar naar diens verre verwant Rijck.
Deze was brouwer en had van 1649-1668 als raad zitting in het Amersfoortse stadsbestuur.
Hij was schepen van 1669-1674 (zie hyperlink "Gezagdragers").
Hij is de stamvader van een familie die door koning Willem I in 1815 in de adelstand werd verheven (bron: Archief Eemland, Straatnamenlijst Binnenstad, 20 mei 2008).</pre>
|}

Van Oldenbarnevelt is begraven in de Hofkapel in Den Haag.
Er wordt beweerd dat het lichaam in het geheim is bijgezet in het familiegraf in de Sint Joriskerk (nr X van beun VI in de zuiderbeuk).

Van Oldenbarnevelt was mede-oprichter van de VOC. Hij ondertekende op 20 maart 1602, als landsadvocaat, de oprichtingsakte van de VOC. De VOC wordt op 17 maart 1798 formeel ontbonden; haar schulden en bezittingen worden overnomen door de Bataafse Republiek.
Zie ook bij het onderwerp "VOC".

Op 3 maart 1911 is een borstbeeld van Van Oldenbarnevelt onthuld op het Stationsplein. In 1933 is het beeld zonder voetstuk (was verdwenen) geplaatst voor het Johan van Oldenbarnevelt gymnasium aan de BW laan.
In 1993 is het borstbeeld, samen met het teruggevonden voetstuk (door beeldhouwer Gerard Overeem; bron: drs BGJ Elias in De Stad Amersfoort woensdag 5 maart 2008, jrg 32, nr. 9, blz 11), verplaatst naar het Thorbeckeplein, voor het huidige gymnasium.
Zie voor foto's onder zoekterm Oldenbarnevelt bij hyperlink "Beeldbank".

De naam Van Oldenbarnevelt wordt soms als Van Oldenbarneveld of ook Oldenbarneveldt geschreven. (zie voor de spelling van de naam ook bij de hyperlink "Gezagdragers")

Link(s):
* [http://www.familysearch.org/Eng/Search/AF/individual_record.asp?recid=10943935&lds=0&region=-1&regionfriendly=&frompage=99 Genealogie]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_van_Oldenbarnevelt Oldenbarnevelt (1)]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/o/oldenbarnevelt Oldenbarnevelt (2)]
* [http://www.gahetna.nl/collectie/archief/ead/index/eadid/3.01.14 Inventaris archief Johan van Oldenbarnevelt]
* [[media:Gezagdragers.pdf‎|Gezagdragers van de stad Amersfoort 1405 - 1795]]

Overdracht opstallen en grond door Celzusteren aan kloosterlingen van "Mariënhof" uit de Birkt bij Soest

2018-07-27T19:19:35Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1547
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Omstreken van Amersfoort
}}{{Rubrieken
|rubriek=Klooster/gasthuis
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Amersfoort getekend. Rondgang door een oude stad.
|pagina=blz. 18
}}
}}
Hun klooster in de Birkt was door Maarten van Rossum verwoest.
Rossum wordt ook geschreven als Rossem.

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/c/celzusters Celzusteren]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/b/birkt Birkt]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Maarten_van_Rossum Rossum (1)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/r/rossem Rossum (2)]

Overdracht opstallen en grond door Celzusteren aan kloosterlingen van "Mariënhof" uit de Birkt bij Soest

2018-07-27T19:16:53Z

Henk van Tilburg:

Maarten van Rossum in de stad (tot 1543 streed hij voor Gelre, daarna aan de zijde van Karel V)

2018-07-27T19:15:09Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1543
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Militair/belegering/oorlog
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=De Koppelpoort. Hart van de Amersfoortse stadsverdediging.
|pagina=blz. 11
}}{{Bronnen
|bron=Zeven eeuwen Amersfoort
|pagina=blz. 117
}}{{Bronnen
|bron=Maarten van Rossem
|pagina=blz. 23
}}
}}
Geboren als Marten van Rossem (1478? te Zaltbommel), later genoemd Maarten van Rossem en ook Maarten van Rossum. Overleden op 7/6 1555 te Antwerpen.

In 1543 waren vijf bestormingen van Amersfoort door de troepen van Maarten van Rossem nodig, om de stad tot overgave te dwingen. Om plundering te voorkomen, werd een afkoopsom van 80.000 gulden betaald en van Rossem kon weer vertrekken.

Een spotvers uit die dagen van de belegering van Amersfoort:
<pre>
"Amersfoort was een Kamp vol stieren,
Keyser noch Koning kost haer regieren;
Maar doen Meerten van Rossum quam,
Die maeckte van elcke stier een lam".
</pre>

Link(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Maarten_van_Rossum Rossum]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/b/belegeringen-aanslagen Belegeringen]

Stadhuisactiviteiten geconcentreerd op de Hof (betreft nieuwbouw van de zetel van de schepenbank, het gerecht)

2018-07-27T19:13:42Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1536
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Stadhuis/gemeentehuis
}}{{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 268 en 269
}}{{Bronnen
|bron=Het oude stadhuiscomplex aan de Hof te Amersfoort. Artikel in: Flehite, jrg. 25, nr. 3/4 juli 1996, blzn. 35-40
|pagina=blz. 36, 37 e.v.
}}{{Bronnen
|bron=Stadhuizen van Amersfoort. De bouwgeschiedenis.
|pagina=blz. 21
}}
}}
Van Hoorn stelt dat het stadhuis reeds in 1396 en mogelijk zelfs vanaf de stadsrechtverlening in 1259, op de Hof heeft gestaan (Van Hoorn, blz. 36). Hij onderbouwt zijn oordeel op basis van de protocollen vanaf 1478, zijnde inschrijvingen met de overdrachten van onroerende goederen. In dit geval van huizen in de wijk Krommestraat, gelegen 'achter het stadhuis'.
Deze wijk omvatte vroeger behalve de Krommestraat, ook Havik, de Hof, de Vijver, Zevenhuizen en de huizen aan de oostzijde van de Langestraat, waarvan de percelen doorliepen tot aan de Hof.
Tot de conclusie over de datering van het stadhuis op de Hof vanaf 1259, komt Van Hoorn mede op basis van het archeologisch onderzoek op de Hof uit 1991 (blz. 37 e.v.).
In 1536 zou er volgens hem alleen sprake zijn geweest van nieuwbouw van de schepenbank (het gerecht) naast het reeds bestaande stadhuis.

Zie ook bij 1396 en 1818.

In het boek `Stadhuizen van Amersfoort` wordt concluderend gesteld:
`.. dat een stadhuis ter plaatse van de Krommestraat 70 hoogst onaannemelijk is. Een situering aan de overzijde van deze straat is op z'n minst zeer twijfelachtig. Daar staat weinig tegenover. Zekerheid van het stadhuis op de Hof is er pas in de vijftiende eeuw. Het is dan gevestigd in een gebouw dat mogelijk al rond 1300, mogelijk iets later, is neergezet en ook toen al een bijzondere functie moet hebben gehad. De oudste geschiedenis van het Amersfoortse stadhuis blijft dus nog omgeven door de nodige nevelen.`

Onder de hyperlink 'Stadhuiscomplex' is het schilderij 'De Hof te Amersfoort' van schilder Joost Cornelisz. Droochsloot (Utrecht na 1585 -?Utrecht 1666) opgenomen (de foto van het schilderij is van kunsthandel Johnny van Haeften, Londen).
Het schilderij is één van de diverse versies, die deze schilder van het centrale plein in Amersfoort, omstreeks 1630 heeft gemaakt.
Midden op het schilderij staat het oude stadhuis, een fors gebouw met kantelen, een gaanderij en een dubbele trapopgang. Naast dit kasteelachtige pand staat een laat-gotisch bouwwerk, met windvaantjes op de vijf pinakels. Dit gebouw is de in 1536 nieuw gebouwde schepenbank (gerecht). Het stond toen bekend onder de naam 'Nieuw Schonevelt'.
Van Hoorn veronderstelt (blz. 38) dat op de plaats van het huis met de trapgevel, rechts van de schepenbank, het huis heeft staan, dat genoemd is achterop een charter/akte uit 1396 (zie aldaar).
Het geheel van deze drie gebouwen werd als stadhuiscomplex geduid (Van Hoorn, blz. 35 e.v.).

Voor foto's kies als zoekterm Hof onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/s/stadhuizen Stadhuizen]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/h/hoorn WJ van Hoorn]

Stadhuiscomplex ca. 1630.

[[bestand:Stadhuiscomplex_Droochsloot_omstreeks_1630.jpg|200px|Stadhuiscomplex]]

Mislukte aanslag op de stad door de Hertog van Gelre (Karel van Egmond)

2018-07-27T19:11:56Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1536
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Militair/belegering/oorlog
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 325
}}
}}
Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/b/belegeringen-aanslagen Belegeringen]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Karel_van_Gelre Karel van Gelre (van Egmond)]

Overstroming in Amersfoort (Allerzielenstorm)

2018-07-27T19:10:57Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1532
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Water
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
}}
}}
Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/o/overstromingen Overstromingen]

Bestrijding van de Lutherij in Amersfoort

2018-07-27T19:09:44Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1529
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Kerk/religie/ethos
}}{{Rubrieken
|rubriek=Kerk en overheid
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 188
}}{{Bronnen
|bron=300 jaar Evangelisch Lutherse Kerk Amersfoort
|pagina=blz. 22
}}
}}
Op de Lutherse kerk (zie bij 1686) staat een gouden zwaan (zie hyperlink "Zwaan") als windwijzer. De zwaan, het symbool van Luther, staat op een bol op de toren. In 1748 is deze zwaan ernstig beschadigd door een orkaan en moest opnieuw worden geplaatst. Daarbij zou in de bol een oorkonde met een gedicht van de predikant zijn gestopt. De oorkonde is nooit teruggevonden.
Het gedicht luidt:

<pre>
God zeegne Luthers Swaan
En laat zyn kerkje groejen
Haar leer moet vaste staan
En tot aan 't einde bloejen
Totdat Hy komen zal
Om zyne leden al
Van hier tot Hem te haalen
Amen Amen!
</pre>
Bron: Poots, 22

Voor foto's kies als zoekterm Lutherse onder hyperlink "Beeldbank".

DE ZWAAN, HET SYMBOOL VAN LUTHER EN HET LUTHERANISME

Zwaan Luther

De Gereformeerden hebben een haantje,

De Luthersen hebben een zwaantje,

De Roomsen hebben een kruisje,

En de Mennisten een houten huisje.

Maar waarom hebben wij nou toch die zwaan?

Toen de Tsjechische theoloog Johannes Hus, voorloper van de Reformatie, zich in het begin van de 15e eeuw kernachtig uitriep over de misstanden binnen de Roomse Moederkerk, werd hij ter verantwoording geroepen door het hervormingconcilie van Konstanz. Hus kreeg een vrijgeleide van Keizer Sigismund, maar werd toch gevangengenomen en voor ketterij tot de brandstapel veroordeeld op 6 juli 1415.

In afwachting van de voltrekking van het vonnis schreef hij aan zijn gemeente vele brieven en heeft hij het over de tamme ‘gans’ die geen hoogvlieger is en er niet in is geslaagd om de strikken te verbreken. ("hus" is het Boheemse woord voor gans) “Maar andere vogels, die door Gods genade en hun bouw wel hoog kunnen vliegen, zullen hun hinderlagen vernietigen en andere vogels bemachtigen voor Christus Jezus. Hij zal hen sterken en al zijn gelovigen bekrachtigen.”

Luther komt daar in 1531 op terug en schrijft: “Sint Johannes Hus heeft, toen hij uit de gevangenis naar het Boheemse land schreef, over mij voorspeld: Gij zult nu een gans braden (want Hus betekent gans), maar over 100 jaar zult gij een zwaan horen zingen, die gij zult moet verdragen en daar zal het ook bij blijven, zo God het wil."

De zwaan heet een muzikale vogel te zijn. Luther hield veel van muziek en componeerde ook zelf. De bewering dat zwanen al zingend met vreugde sterven sprak hem ook aan. Zo werd de zwaan dus door Luther zelf het symbool van Luther en de Lutherse kerk.

Overgenomen uit: Luther, de lutheranen en de zwaan

Door J.K. Schendelaar

Link(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Hus Johannes Hus]
* [http://www.luther.de/nl/ Luther]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/l/lutherij Lutherij]

Broeders moeten het Sint Jansklooster verlaten op verdenking van ketterij

2018-07-27T19:08:33Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1529
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Klooster/gasthuis
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 151
}}
}}

De opdracht daartoe kwam van Overste Dermond van Utrecht.

Link(s):
* [http://www.heiligen.net/aug/frm2908.htm Johannes ]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/j/jansklooster Jansklooster]

De Geldersen leggen het klooster "Vredendael" bij Amersfoort in de as

2018-07-27T19:07:35Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1528
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Omstreken van Amersfoort
}}{{Rubrieken
|rubriek=Klooster/gasthuis
}}{{Rubrieken
|rubriek=Militair/belegering/oorlog
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 324
}}
}}
De monniken uit Vredendael waren sinds 1529 in het Sint Jansklooster te Amersfoort gehuisvest, nadat de vorige kloostergemeenschap op verdenking van ketterij uit dat klooster was gezet (zie bij 1528). De monniken van Vredendael brachten hun bezittingen mee naar de nieuwe locatie.
Bron: Archief Eemland, toegangsnr. 0165, inv.nr. 251 en inv.nrs. 3973-006 en 4328-069.

Bij de hyperlink "Vredendaal": zoek in tekst naar Vredendaal

Link(s):
* [http://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01/desc001midd01_065.htm Vredendaal]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/b/belegeringen-aanslagen Belegeringen]

Papenhofstede door stadsbrand verwoest; groot deel stad verwoest

2018-07-27T19:06:29Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1520
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Brand(weer)
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Amersfoort
|pagina=blz. 89
}}{{Bronnen
|bron=Amersfoort getekend. Rondgang door een oude stad.
|pagina=blz. 56
}}
}}
Voor foto's kies als zoekterm Papenhofstede onder hyperlink "Beeldbank".

Zie voor stadsbranden de betreffende hyperlink.

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/b/branden Stadsbranden]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]

Rodetorenpoort verkocht aan particulieren

2018-07-27T19:05:30Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1513
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Muurhuizen
}}{{Rubrieken
|rubriek=Poort/muur/vesting
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 324
}}{{Bronnen
|bron=Zeven eeuwen Amersfoort
|pagina=blz. 94
}}{{Bronnen
|bron=Beschryving der stad Amersfoort
|pagina=blz. 20, 21
}}
}}
De particulier was Dirck Freys.

De Rodetorenpoort werd (na gereedkoming van de tweede stadsmuur in 1451) ook wel Utrechtse Binnenpoort genoemd (bron: Van Bemmel).

Voor foto's kies als zoekterm Rodetorenpoort onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/p/poorten Poorten van Amersfoort]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]

Besluit stadsregering om de strook (nieuwe) grond van de gedempte binnenste van de twee grachten, te verkopen

2018-07-27T19:04:29Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1501
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Gracht/singel
}}{{Rubrieken
|rubriek=Muurhuizen
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Amersfoort getekend. Rondgang door een oude stad.
|pagina=blz. 30
}}{{Bronnen
|bron=Amersfoort Magazine Open Monumentendag jrg. 7, nr. 1
|pagina=blz. 22
}}
}}
Verkoop t.b.v. de bouw van (muur)huizen.

Voor foto's kies als zoekterm Muurhuizen onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/m/muurhuizen Muurhuizen]

Sint Rochuskapel gesticht

2018-07-25T19:05:54Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1500
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Klooster/gasthuis
}}{{Rubrieken
|rubriek=Pest, cholera en lepra
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 247
}}
}}

Uit onderzoek in 2015 is gebleken dat de Sint Rochuskapel in exact het jaar 1500 is gebouwd (bron: De Stad Amersfoort 20/5/2015 blz. 5).
In `Brongers` staat `rond 1500`.

Sint Rochus is de beschermheilige (patroon) tegen o.a. de pest en cholera.

Voor foto's kies als zoekterm Rochuskapel onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [http://www.amersfoortopdekaart.nl/archeologie/binnenstad/rochus-kapel-armen-de-poth/pointofinterest/detail Stadsarcheologie]
* [http://www.heiligen.net/aug/frm1608b.htm Rochus]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/r/rochuskapel Rochuskapel]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]

Economische stilstand; ca. 5000 inwoners in de 16e eeuw (schatting)

2018-07-25T18:48:00Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=eeuw
}}
{{Gebeurtenis
|van=1500
|tot=1600
|rubrieken=
|bronnen=
}}
Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/d/demografie Demografie Amersfoort]

Stadsbrand; Sint Aegtenkapel bleef door inspanningen van de kloosterlingen gespaard

2018-07-25T18:46:52Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1495
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Brand(weer)
}}{{Rubrieken
|rubriek=Klooster/gasthuis
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Amersfoort getekend. Rondgang door een oude stad.
|pagina=blz. 80
}}
}}
Voor foto's kies als zoekterm Aegtenkapel onder hyperlink "Beeldbank".

Zie voor stadsbranden de betreffende hyperlink.

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/b/branden Stadsbranden]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]

Naam 't Sluisje vermeld, als nog niet overkluisde doorgang tussen Weverssingel en Havik (thans Muurhuizen nr. 199)

2018-07-25T18:45:31Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1492
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Gracht/singel
}}{{Rubrieken
|rubriek=Havik
}}{{Rubrieken
|rubriek=Muurhuizen
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 263
}}
}}
Zie voor informatie over het gebouw/huis (boven) 't Sluisje, i.h.b. de "Musiecqzaal" (tekst in de gevelsteen, muziekzaal), de betreffende hyperlink.

Voor foto's kies als zoekterm Sluisje onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/m/musiecqzaal Musiecqzaal]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/m/muurhuizen Muurhuizen]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/s/sluisje Sluisje]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]

Belegering door Wittenhorst, generaal van Maximiliaan van Oostenrijk, afgeslagen

2018-07-25T18:43:54Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1492
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Militair/belegering/oorlog
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 324
}}
}}
Deze belegering is door Vondel genoemd in zijn gedicht "De Nachtegael van Amisfort", in regel 27 en 28.
Zie hyperlink "Vondel".

Link(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Maximiliaan_I_van_Oostenrijk Maximiliaan]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/b/belegeringen-aanslagen Belegeringen]
* [http://www.dbnl.org/tekst/vond001dewe08/vond001dewe08_0198.htm Vondel]

Bisschop David van Bourgondië verdreven uit Utrecht, gevangen in gedeelte van Fransicanenklooster, latere Doelen

2018-07-25T18:41:10Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1483
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Klooster/gasthuis
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 10, 324
}}
}}
Doelen werden ook Schuttershof of Stadsdoelen genoemd.

Link(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Categorie:Bisschop_van_Utrecht Bisschoppen]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/a/achter-davidshof Davidshof (1)]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/David_van_Bourgondi%C3%AB David van Bourgondië]

Inwoners Baarn vinden toevlucht in Amersfoort na kerstbrand in Baarn

2018-07-25T18:37:32Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1481
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Omstreken van Amersfoort
}}{{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 324
}}
}}

Zie bij 1410.

Link(s):
* [http://www.historischekringbaerne.nl Historie Baarn]
* [https://www.archiefeemland.nl/over-ons/informatie-over-de-regio/baarn Baarn]

Onze Lieve Vrouwetoren ongeveer deze tijd gereed; aanvang bouw in 1457

2018-07-25T18:36:12Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1480
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=OLV-toren/-kapel/-kerk
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Amersfoort
|pagina=blz. 14
}}
}}
De eerste steen voor de toren is in 1457 gelegd door Bisschop David van Bourgondië.

De Onze Lieve Vrouwetoren wordt in de volksmond "De Lange Jan" genoemd.

Voor foto's kies als zoekterm OLV toren onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/o/onze-lieve-vrouwekerk-en-toren OLV]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]

Celzusteren vestigen zich, uit Amsterdam, op plaats van Mariënhof tot 1547

2018-07-25T18:25:03Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1479
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Klooster/gasthuis
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Amersfoort getekend. Rondgang door een oude stad.
|pagina=blz. 18
}}
}}
Celzusteren worden ook Zwartzusters of Alexianinnen genoemd.

Klooster Sint Ursula op de plaats van Mariënhof

Voor foto's kies als zoekterm Mariënhof onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [http://heiligen.net/CMS/content/view/374/54/ Ursula]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/c/celzusters Celzusteren]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [http://www.heiligen.net/jul/frm1707.htm Alexius]

Franciscaner Minderbroeders bouwen kapel voor Observantenklooster

2018-07-25T18:23:09Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1479
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Klooster/gasthuis
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Amersfoort getekend. Rondgang door een oude stad.
|pagina=blz. 84
}}{{Bronnen
|bron=Zeven eeuwen Amersfoort
|pagina=blz. 115
}}{{Bronnen
|bron=Amersfoort in prent
|pagina=blz. 73-75
}}
}}
Het Observantenklooster is in 1472 gesticht door Franciscaner monniken of Minderbroeders (ook wel Minnebroeders). Deze monniken werden "Observanten" genoemd, omdat zij de regels van hun kloosterorde zeer streng "observeerden" (= in acht namen). Zie de hyperlinks.

Na een brand in 1495 werd een nieuw gebouw opgetrokken, waarvan het hoofdgebouw nu nog op de hoek van de Westsingel staat.
Bisschop David van Bourgondië heeft hier in 1483 nog enige tijd gevangen gezeten. Hij las zijn brevier in de Hof (= tuin) van het klooster. Vandaar dat de straat rechts van het gebouw nu nog "Achter Davidshof" heet; in midden 19e eeuw "Davidstraat", (zie bij hyperlink "Kaartencollectie" kaart nr. 1001_325)

Link(s):
* [http://www.ofmconv.nl/ Minderbroeders]
* [http://www.kapucijnen-vlaanderen.be/de_kapucijnen___.htm Observantie]
* https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/o/observantenklooster-of-minderbroederklooster Klooster (2)]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/kaarten-en-ontwerptekeningen Kaartencollectie (Archief Eemland)]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/David_van_Bourgondi%C3%AB David van Bourgondië]

Overstroming in Amersfoort (1702)

2018-07-25T18:19:50Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1702
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Water
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 330
}}

}}

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/o/overstromingen Overstromingen]

Opvallend veel moorden in de stad; maatregel: "messenmaat"

2018-07-25T18:18:53Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1463
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Cultuur
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 324
}}
}}
Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/m/messen-maat Messenmaat]

Oudste vermelding straatnaam Hof

2018-07-24T18:55:01Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1462
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Straat/wijk/naamgeving
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 324
}}
}}
Vroeger ook Hoff, Coornmerkt, Coornmarkt of Korenmarkt genoemd.

Voor foto's kies als zoekterm Hof onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [http://www.amersfoort.nl/smartsite.shtml?id=101528 Archeologie (4)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/b/bisschoppelijke-hof Curtis]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/h/hof Hof]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]

Ambt Torenwachter voor het eerst in stadsrekeningen vermeld

2018-07-24T18:52:47Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1457
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Sint Joriskerk
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 324
}}
}}
Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/t/torenwachter Torenwachter]

Bekend dat waker op toren Sint Joriskerk wacht hield; Dolleklok uit 1489 was storm- en alarmklok

2018-07-24T18:51:24Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1457
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Kerk/religie/ethos
}}{{Rubrieken
|rubriek=Sint Joriskerk
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=De Sint-Joriskerk te Amersfoort. Van hofkapel tot kapittelkerk.
|pagina=blz. 69
}}
}}
De functie van torenwachter is tot 1913 vervuld.

Voor foto's kies als zoekterm Joriskerk onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [http://www.heiligen.net/apr/frm2304.htm Joris/Georgius]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/j/joriskerk Sint Joriskerk]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]

"die van Utrecht" belegeren de stad (n.a.l.v. conflict over opvolging Bisschop Rudolf van Diepholt)

2018-07-24T18:49:52Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1457
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Militair/belegering/oorlog
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=De Koppelpoort. Hart van de Amersfoortse stadsverdediging.
|pagina=blz. 11,28
}}
}}
Zij zijn niet in de stad geweest.

Link(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Categorie:Bisschop_van_Utrecht Bisschoppen]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/b/belegeringen-aanslagen Belegeringen]

Opvolgingsstrijd Bisschoppen, Amersfoort koos voor David van Bourgondië en niet voor Gijsbert van Brederode

2018-07-24T18:48:37Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1455
|tot=1456
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Kerk en overheid
}}{{Rubrieken
|rubriek=Gezag/macht/overheid
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Zeven eeuwen Amersfoort
|pagina=blz. 115
}}
}}
Link(s):
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/Categorie:Bisschop_van_Utrecht Bisschoppen]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/a/achter-davidshof Davidshof (1)]
* [http://nl.wikipedia.org/wiki/David_van_Bourgondi%C3%AB David van Bourgondië]

Utrechtsestraat van buiten door vijand in brand geschoten en afgebrand

2018-07-24T18:47:26Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1455
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Militair/belegering/oorlog
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 323
}}
}}
Voor foto's kies als zoekterm Utrechtse straat onder hyperlink "Beeldbank".

Zie voor stadsbranden de betreffende hyperlink.

Link(s):
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/b/branden Stadsbranden]

Bouw nieuwe (tweede) stadsmuur voltooid, 2850 meter; oppervlakte stad 68 hectare

2018-07-24T18:45:36Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1451
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Poort/muur/vesting
}}{{Rubrieken
|rubriek=Muurhuizen
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Toren door de tijd. Bouwen en restaureren in pelgrimsstad Amersfoort.
|pagina=blz. 16
}}{{Bronnen
|bron=De Koppelpoort. Hart van de Amersfoortse stadsverdediging.
|pagina=blz. 28
}}{{Bronnen
|bron=Bollenburg. Het huis van Oldenbarnevelt.
|pagina=blz. 15 en 21
}}{{Bronnen
|bron=De Kroniek, Tijdschrift Historisch Amersfoort. Vanaf jrg. nr. 1, juli 1999
|pagina=Sandra Hovens; 18 (2016) 4, p. 16-17
}}
}}
In plaats van stadsmuur wordt ook wel gesproken van ommuring.

Op de plaats van de eerste, in onbruik geraakte stadsmuur (zie ca. 1300), werden de zgn. muurhuizen gebouwd, met delen en losse stenen van de eerste muur. In de buitenmuren van sommige muurhuizen zijn deze oude stenen (soms kloostermoppen; zie betreffende hyperlink) nog te herkennen.

Uit dendrochronologisch onderzoek (datering van hout op basis van het jaarringenpatroon) aan de panden Muurhuizen 1-3 (voormalige muziekschool) en Muurhuizen 19 (huis Bollenburg) is geconcludeerd dat deze muurhuizen zijn gebouwd in het laatste decennium van de 14e eeuw. Dit betekent dat de sloop van de eerste stadsmuur en de bouw van de eerste muurhuizen heeft plaatsgevonden voordat de tweede stadsmuur voltooid was; zie Sandra Hovens voor Muurhuizen 1-3 (2016) en Jojanneke Clarijs voor huis Bollenburg (2017).

Link(s):
* [http://www.amersfoort.nl/4/Archeologie/Publicaties-en-documenten/Publicaties-en-documenten-Documenten.html Stadsarcheologie]
* [http://www.vestingsteden.nl/ Vestingsteden]
* [http://www.coehoorn.nl/terminologie Terminologie verdedigingswerken]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/m/muurhuizen Muurhuizen]
* [http://www.joostdevree.nl/shtmls/kloostermop.shtml Kloostermoppen]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/p/poorten Poorten van Amersfoort]
* [http://amersfortia.wordpress.com/ Stadsmuren en poorten van Amersfoort]

Eerste vermelding van De Pothbroeders

2018-07-24T18:43:41Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1447
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=Klooster/gasthuis
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Historische encyclopedie van Amersfoort
|pagina=blz. 323
}}{{Bronnen
|bron=Stichting De Poth. Een kort historisch overzicht.
|pagina=blz. 5
}}
}}
Pothbroeders behoorden tot de broederschap van de Heilige Geest en werden daarom ook wel Duifbroeders of Broeders van de Heilige Geest genoemd (zie ook 1411).

Zie voor het duif-symbool b.v. het schilderij Sint Gregorius van de Amersfoortse (?) schilder Stom(er) onder hyperlink "Schilderijen Stom(er)".
Zie voor de schilder Stom(er) bij ca. 1600.

Voor foto's kies als zoekterm Armen onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/p/poth Poth]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [http://www.wga.hu/html/s/stom/index.html Schilderijen Stom(er)]
* [http://www.armendepoth.nl/ Armen de Poth]
* [http://www.gevelstenen.net/ Gevelstenen (1)]

Vondst Mariabeeldje aanleiding vergroting Onze Lieve Vrouwekapel en bouw van de Onze Lieve Vrouwetoren

2018-07-24T18:40:39Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|indicatie=na
|van=1444
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=OLV-toren/-kapel/-kerk
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Toren door de tijd. Bouwen en restaureren in pelgrimsstad Amersfoort.
|pagina=blz. 12
}}
}}
Amersfoort wordt sindsdien nadrukkelijker een bedevaartstad (pelgrimsstad).
De bouwmeester van de toren was Jacob van den Borch, die ook betrokken was bij de bouw van de Domtoren in Utrecht. De toren kwam omstreeks 1500 gereed. De bouw van de toren en van de bijbehorende kerk werd mogelijk, omdat Amersfoort na de vondst van het Mariabeeldje een bedevaartsoord was geworden. Aan het beeldje werden wonderen toegeschreven (bij voorbeeld, zieken genazen na aansteken van een kaars en bidden bij het beeldje, een mirakel of Mariawonder; vandaar ook de naam Krankeledenstraat).
Vele pelgrims kwamen naar Amersfoort. Met hun geldelijke bijdragen werd de bouw van toren en van de kerk mogelijk gemaakt. De kerk werd een "uitbouw" van de reeds aanwezige Onze Lieve Vrouwe Kapel (de contouren van deze kapel zijn met zwarte stenen in het plaveisel van het OLV-kerkhof aangebracht; de contouren van de kerk met grijze stenen).
De kerk werd door een ontploffing op 2 augustus 1787 totaal verwoest, doordat een soldaat onvoorzichtig handelde in de nabijheid van de springstoffen die in de kerk lagen opgeslagen. Stadhouder Willem V verbleef toen enige tijd in Amersfoort, omdat hij door de patriotten uit Den Haag was verdreven. Hij had een deel van zijn troepen meegenomen en hij gebruikte de kerk als munitieopslagplaats (zie bij 1787).
De kerk is nooit hergebouwd. Omdat toren en kerk los van elkaar stonden, is de toren blijven staan.

Sinds 1 april 1997 hangen er in de toren twee carillons, het oude Hemony-carillon en een modern, gebouwd door de firma Eijsbouts uit Asten. Met de 93 klokken, die nu aanwezig zijn kan elke gewenste muziek ten gehore gebracht worden. In 2000 heeft men bovendien nog zeven luiklokken, een zogenaamd zevengelui, aangebracht. Daarmee is het aantal klokken in de toren nu honderd. De Onze Lieve Vrouwetoren is tussen 1993 en 1996 gerestaureerd voor ? elf miljoen gulden. De toren is 98 meter en 33 centimeter hoog. Er wordt gezegd dat men niet hoger mocht bouwen, want dan zou hij hoger worden dan de Utrechtse Dom en dat wilde de bisschop van Utrecht niet. Het is niet zeker of dit waar is.

Met als aanleiding de vondst van het Mariabeeldje in 1444, werd er een jaarlijkse (vanaf 1446) Vrouwevaart (op de zondag voor Pinksteren) gehouden, tot het jaar 1720. Vanaf 1933 tot heden is deze traditie van een jaarlijkse ommegang in ere hersteld.
Zie hyperlink "Vrouwevaart".

In het zgn. Mirakelboek staat een lijst met genezen pelgrims. Het Mirakelboek bevindt zich in Archief Eemland: Toegangsnummer: 0169.01. Archieftitel: Rooms-Katholieke statie (sinds 1855 parochie) Sint Franciscus Xaverius of Soli Deo Gloria te Amersfoort.
Zie voor een particuliere internetsite met daarop het mirakelboek, de hyperlink `Mirakelboek`.

De gedwongen Reformatie in 1579 betekende het einde van de stad als bedevaartsoord.

Zie voor een ander wonder uit 1340, het zgn. "hostiewonder", onder de hyperlink "Mirakel".

Zie ook bij het onderwerp, bij "OLV-toren/OLV-kapel".

Voor foto's kies als zoekterm OLV toren, onder hyperlink "Beeldbank".

==Link(s):==
* [[Vondst Mariabeeldje]]
* [http://www.meertens.knaw.nl/bedevaart/bol/plaats/24 Vrouwevaart]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/m/mariawonder Mariawonder]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/m/mirakel Mirakel]
* [http://www.musicksmonument.nl/Rijksstudio_Award-Het_sterfbed_van_Maria/MIRAKELBOECK_ONSER_LIEVER_VROUWEN_T_AMERSFOERTE.html Mirakelboek]

Griet Albert Ghisen vindt, na een droom, een Mariabeeldje onder het ijs van de gracht

2018-07-24T18:36:07Z

Henk van Tilburg:

{{Kenmerk
|kenmerk=geen
}}
{{Gebeurtenis
|van=1444
|rubrieken={{Rubrieken
|rubriek=OLV-toren/-kapel/-kerk
}}
|bronnen={{Bronnen
|bron=Toren door de tijd. Bouwen en restaureren in pelgrimsstad Amersfoort.
|pagina=blz. 9
}}{{Bronnen
|bron=Zeven eeuwen Amersfoort
|pagina=blz. 122
}}{{Bronnen
|bron=Geveltekens Amersfoort
|pagina=blz. 100
}}
}}
Enige tijd later is het beeldje geplaatst in de Onze Lieve Vrouwekapel.
Een gedenkteken, in de ingang van de met pelgrimsgelden te vergroten Onze Lieve Vrouwekapel/-kerk, hield de aanleiding tot uitbreiding in ere:
"In 't jaar ons Heeren MCCCC ende XLIIII mede
Wert dat beelt van Marien in 't wat: (er)
Gevonden en hier gebracht
Om te worden aangebeden".

Bijna op de plek waar het beeldje werd gevonden, is in 1977 (volgens Van den Braber `Geveltekens`; zie voetnoot 1) een steen geplaatst, van de hand van beeldhouwster Aagje Pool (A. Veenhuizen-Pool), in de stadsmuur Plantsoen Noord, in de vorm naar het Amersfoortse Pelgrimsteken (opschrift: "Amersfoert mccccxlv").

{|
|-
|voetnoot 1
|
<pre>
Lodewijks: n.m.m. in 1970 onthuld
</pre>
|}
Het beeldje is op kerstavond gevonden en op tweede kerstdag (Sint Stefanus of Sint Stevensdag; zie hyperlink) in de Onze Lieve Vrouwekapel gebracht.

Er bevinden zich in totaal 16 Amersfoortse pelgrimstekens (in tin) verspreid over Museum Boijmans-Van Beuningen in Rotterdam, het Stedelijk Museum Hof van Busleyden te Mechelen, het Amsterdams Historisch Museum en in een particuliere collectie (Bron: Flehite, 12e jrg. nr. 3/4, dec. 1980, blz. 57).

Zie voor een particuliere internetsite met daarop het mirakelboek, de hyperlink `Mirakelboek`.

Voor foto's kies als zoekterm Mariabeeldje onder hyperlink "Beeldbank".

Link(s):
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/o/onze-lieve-vrouwekerk-en-toren OLV]
* [http://www.archiefeemland.nl/collectie/fotos Beeldbank (Archief Eemland)]
* [http://amersfoort.okkn.nl/?b=82 Schilderij vondst Mariabeeldje (1)]
* [http://www.heiligen.net/dec/frm2612.htm Stefanus]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/m/mariawonder Mariawonder]
* [https://www.archiefeemland.nl/hulp-bij-onderzoek/tips/historische-encyclopedie/m/mirakel Mirakel]
* [http://www.musicksmonument.nl/Rijksstudio_Award-Het_sterfbed_van_Maria/MIRAKELBOECK_ONSER_LIEVER_VROUWEN_T_AMERSFOERTE.html Mirakelboek]

Schilderij met de vondst van het Mariabeeldje.

[[bestand:Mirakelbeeldje_1444_groot.jpg|200px|Schilderij vondst Mariabeeldje (2)]]